Franz Marc (1880-1916)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
   

Franz Marc is een belangrijk vertegenwoordiger van het Duitse expressionisme. In 1911 richt hij samen met Wassily Kandinsky 'Der Blaue Reiter' op. Eerder was hij al lid geworden van de Neue Künstlervereinigung in München, waar Der Blaue Reiter een afsplitsing van is. Marc was goed bevriend met kunstschilder August Macke, die hem had geattendeerd op het bestaan van de Neue Künstlervereinigung. Net als Marc, sneuvelde Macke jong als soldaat tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Franz Marc, Die gelbe Kuh, 1911, olieverf op doek, 141 x 189 cm, Solomon R. Guggenheim Museum, New York
Franz Marc, Die gelbe Kuh, 1911, olieverf op doek, 141 x 189 cm, Solomon R. Guggenheim Museum, New York

Nadat de spiritueel ingestelde Marc in 1899 voor korte tijd filosofie en theologie studeert, volgt hij vervolgens van 1900 tot 1902 een opleiding aan de kunstacademie van München, die hij echter voortijdig beëindigt. Hij schildert in zijn beginperiode in de voor zijn tijd gangbare stijl van het naturalisme, dat een reactie was op het impressionisme.
In 1902 maakt hij reizen naar Parijs en Italië ter inspiratie. Marc is op zoek naar een beeldende vorm waarmee hij zijn ideeën over de mystieke eenheid in de schepping tussen mens en dier gestalte kan geven.
Een lange reis naar Beieren in 1905 maakt voor het eerst zijn focus op diermotieven zichtbaar. Het zal kenmerkend blijken voor zijn verdere oeuvre. Dieren zijn in de visie van Marc bij uitstek geschikt, om de spirituele harmonie en eenheid van de natuur weer te kunnen geven. In 1907 gaat hij voor een tweede keer naar Parijs. Hij raakt er onder de indruk van het werk van Van Gogh, die door Marc wordt beschouwd als de meest authentieke kunstenaar van zijn tijd. Hij gaat werken in een met Van Gogh overeenkomstige stijl. Het meest opvallend daaraan is dat hij de perspectivische illusie van ruimte, kenmerkend voor de stijl van het naturalisme, begint los te laten. In zijn werk wordt nu het tweedimensionaal karakter van het doek steeds meer benadrukt. Er ontstaat een versmelting tussen afgebeelde mens- en dierfiguren en het omringende landschap. Het symboliseert voor Marc zijn pantheïstische visie van de gelijkwaardigheid van mens en dier, die immers beiden uit dezelfde bron, de natuur, zijn voortgekomen.
In 1909 verhuist Marc naar Sindelsdorf ten Zuiden van München. Nadat hij daar, omstreeks 1910, Von Jawlensky, Kandinsky en Macke heeft leren kennen, durft hij in zijn schilderijen kleur geheel los te koppelen van de gebruikelijke naturalistische referenties naar de natuur. Hij gaat kleuren als symbolen inzetten om zo uitdrukking te geven aan zijn spirituele gevoelens en denkbeelden. Samen met Kandinsky organiseert hij de eerste tentoonstellingen van Der Blaue Reiter. Hij is vanaf 1912 redacteur van de almanak die door deze kunstenaarsvereniging wordt uitgegeven. Hierin publiceert hij ook zijn eigen kunsttheoretische denkbeelden, waarin de genoemde kleursymboliek een prominente rol speelt. Blauw staat voor het mannelijke, het robuuste en het spirituele. Geel belichaamt het vrouwelijke, het zachte, het sensuele en het serene. Rood staat voor materie en het zware. Deze mystieke en poëtische zienswijze op kleur, combineert Marc in de periode 1911-1912 met een kubistische vormentaal. Hij is daarin gestimuleerd door een bezoek dat hij samen met Macke aflegt aan kunstenaar Robert Delaunay in Parijs. In 1912 neemt hij deel aan de groots opgezette Sonderbundtentoonstelling in Keulen, waar toenmalige avant-garde kunstenaars als Munch en Picasso acte de présence gaven.

In 1914 gaat Marc in militaire dienst om tragisch genoeg twee jaar later op 36-jarige leeftijd te sneuvelen in de loopgraven bij Verdun. Zo komt een vroegtijdig einde aan een kunstenaar, die zoals blijkt uit zijn oeuvre, veel in zijn mars had voor de ontwikkeling van de moderne kunst.