Charley Toorop (1891-1955)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

In de voetsporen van haar vader

Van onze redactie

Kunstenares Charley Toorop is de dochter van de bekende Nederlandse kunstschilder van de jugendstil en het symbolisme, Jan Toorop. Ze groeide op te midden van de Nederlandse avant-garde kunstwereld, dankzij de centrale positie die haar vader daarin innam. Haar streng katholieke moeder zag het liefst dat haar dochter zangeres of violiste werd. Zelf wist ze, dat ze de sporen van haar vader zou volgen.

Charley Toorop, La patronne et sa fille, 1922, olieverf op doek, 91 x 78, Kröller-Müller Museum, Otterlo
Charley Toorop, La patronne et sa fille, 1922, olieverf op doek, 91 x 78, Kröller-Müller Museum, Otterlo

Op haar achttiende begon Charley te schilderen. De contacten en ervaringen die ze had opgedaan in het kunstenaarsmilieu begin twintigste eeuw, kwamen haar daarbij goed van pas. Ze heeft geen officiële kunstopleiding gevolgd, ze is autodidact. De stijl van haar vader heeft vooral in de beginfase grote invloed op haar werk. Ze bewondert Piet Mondriaan, die al in haar jonge jaren tot haar kennissenkring behoort. Ze blijft contact met hem houden en koopt enkele van zijn schilderijen. In 1933 bemiddelt ze voor hem bij een aankoop door het Haags Gemeentemuseum.
 

Invloed van Mondriaan, Kandinsky en Van Gogh

Charley Toorop probeert verschillende stijlen uit. In 1913 schildert ze korte tijd in kubistische stijl, maar vanaf 1914 werkt ze in de stijl van de ‘spirituele expressie’. Dit uitte zich in schilderijen, waarin de figuren worden omgeven door aura’s en golvende lijnen. Waarschijnlijk is vooral het werk van Wassily Kandinsky van invloed geweest op deze stijlperiode. Kandinsky was een van de voormannen van het expressionisme en tevens een van de eerste volledig abstract werkende kunstenaars uit de geschiedenis. Ze heeft hoogstwaarschijnlijk schilderijen van hem gezien. Ze waren indertijd te bezichtigen in de verzameling van de toonaangevende kunstverzamelaar Marie Tak van Poortvliet in Domburg. In dit Zeeuwse stadje kwamen in de periode rond de eeuwwisseling regelmatig Europese avant-gardekunstenaars van naam bij elkaar. Ze vormden daar een kunstenaarskolonie met als centrale figuur haar vader Jan Toorop. Ook Mondriaan kwam daar vaak. Zijn werk wordt steeds abstracter en dit mondt uit in de uitgesproken abstracte stijl van de kunstbeweging De Stijl. De weg van de volledige abstractie wilde Charley Toorop zelf echter nooit opgaan. Ze hecht grote waarde aan de weergave van de zichtbare werkelijkheid. Vanaf 1916 sluit ze zich aan bij kunstenaarsgroep Het Signaal. De kunstenaars van deze groep wilden de werkelijkheid bezield weergeven. Rond de jaren twintig vormt de thematiek van Vincent van Gogh haar inspiratiebron. Net als Van Gogh bezoekt ze de Borinage, een mijnstreek in België, waar de mijnwerkers leefden en werkten onder nogal barre omstandigheden.
   

Nieuwe zakelijkheid en magisch realisme

Het werk van de kunstenares werd niet meteen met open armen ontvangen door critici. Kunstschilder, kunstcriticus en kunstpedagoog Henk Bremmer was echter een van de eerste critici die iets zag in haar werk. Daarna volgde er mondjesmaat meer waardering. Vanaf de jaren dertig schildert ze veelal vrouwenfiguren, naakten en zelfportretten. Toorop ontwikkelt een nieuw soort realisme, waarin ze de werkelijkheid op een confronterende, haast zakelijke manier neerzet. Een bekend schilderij is Drie generaties uit 1950, dat zich bevindt in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen, waarop ze zichzelf al schilderend heeft geportretteerd met haar zoon Edgar Fernhout, die ook kunstschilder is geworden. Toorop heeft haar zoon in de compositie achter zichzelf geplaatst, terwijl haar vader Jan Toorop zichtbaar is in de vorm van een portretbuste.

Een spoor van het expressionisme van Van Gogh is steeds zichtbaar in haar karakteristieke portretten, die ze schildert met krachtige penseelstreken. Door deze stijl wordt haar werk ook wel gerekend tot de ‘nieuwe zakelijkheid, een van oorsprong Duitse stijl. Vanwege de magische sfeer, die haar doeken karakteriseren wordt ze daarnaast ook wel beschouwd als magisch realist. In het Kröller-Möller Museum in Otterlo zijn meerdere van haar schilderijen te bewonderen. Het Groninger Museum bezit het schilderij Zelfportret met drie kinderen uit 1929.