Paul Cézanne (1839 – 1906)

1200+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

'Grondlegger van de moderne kunst'

Van onze redactie
 
Het werk van kunstschilder Cézanne wordt gerekend tot het postimpressionisme, de stijlperiode die volgt op het impressionisme. Zijn invloed op andere kunstenaars is groot. Zonder Cézanne had het werk van Pablo Picasso en Georges Braque, de vernieuwende kunstenaars van het latere kubisme, er beslist anders uitgezien dan zoals we het nu kennen.

Paul Cézanne, Stilleven met uien, 1895-1900, olieverf op doek, 63 x 78 cm, Musée d'Orsay, Parijs
Paul Cézanne, Stilleven met uien, 1895-1900, olieverf op doek, 63 x 78 cm, Musée d'Orsay, Parijs

Cézanne groeide op in de Franse stad Aix-en-Provence, zijn geboorteplaats en uiteindelijk ook de plek van zijn sterfbed. Op de middelbare school knoopt hij een hechte vriendschap aan met Émile Zola (1840-1902), die zich zou ontpoppen tot een belangrijk schrijver. Zola vertrok naar Parijs en Cézanne ging hem in 1861 achterna, hoewel hij nog regelmatig terugkeerde naar Aix. Hij was naar de wereldstad gegaan om rechten te studeren, bestemd als hij door zijn familie was om bankdirecteur te worden. In Parijs kwam hij tot het inzicht dat hij toch liever kunstschilder werd. Zijn vader stemde uiteindelijk daarin toe en stond hem financieel bij.
In het Louvre laat hij zich inspireren door het werk van kunstenaars als Eugène Delacroix van de romantiek, Honoré Daumier van het realisme en de Italiaanse schilder Tintoretto, een leerling van Titiaan. In zijn vroege periode schildert Cézanne met grote gebaren en donkere kleuren met hier en daar een licht accent. Zijn schilderstijl verandert ingrijpend nadat hij impressionisten zoals Pierre-Auguste Renoir heeft leren kennen. Hij wordt in dat proces van vernieuwing vooral beïnvloed door zijn vriend Camille Pissarro. Hij sluit zich bij de impressionisten aan samen met Édouard Manet in het Café Guerbois. Het gevolg is dat hij vanaf 1870 in lichtere kleuren schildert en ‘en plein air’, in de buitenlucht.
 

Experiment met vorm en perspectief

Toch werkte de kunstenaar anders dan de meeste impressionisten. Hij was een buitenstaander binnen de groep. Hij was namelijk zo onder de indruk van het gewichtige werk dat hij kende uit de musea, dat hij er zelf van droomde een vergelijkbare museale kwaliteit te zullen bereiken. Een van zijn grote voorbeelden, met dit doel voor ogen, was de classicistische barokkunstenaar Nicolas Poussin. Daarnaast was Delacroix, de grote Frans meester van de romantiek, zijn voorbeeld vanwege het kleurgebruik. Ook de schilderijen van de Vlaamse barokschilder Peter Paul Rubens spraken zeer tot zijn verbeelding.
Beroemd zijn de stillevens met appels van Cézanne. Hij ontwikkelde een eigen manier van het weergeven van diepte. Hij suggereerde bij voorkeur ruimtelijkheid door de verschillende voorwerpen in zijn stillevens, zoals flessen, borden en appels elkaar te laten overlappen. Kunsthistorisch gezien is het vooral belangrijk dat hij bovendien experimenteerde met meerdere perspectivische standpunten binnen een schilderij. Dat was zeer ongebruikelijk, het werd in de officiële kunstwereld als een soort fout beschouwd. Het resultaat van dit soort geëxperimenteer is bijvoorbeeld te zien in Stilleven met commode uit 1883-87. Deze eigengereide perspectiefexperimenten vormde later de inspiratie voor Braque en Picasso vormen om tot hun kubisme te komen. Ze zouden later in de Parijse kunstwereld furore maken met deze stijl, die veel te danken heeft aan de vormtaal, experimenten en eigengereide zienswijze van Cézanne.
Naast stillevens schilderde Cézanne ook landschappen, die hij opbouwde uit transparante kleurvlekken en diagonaal geordende evenwijdige kleurtoetsen. Beroemd in dit verband zijn de schilderijen die hij maakte van de Mont Sainte-Victoire, een serie waar hij jarenlang aan werkte. Door de systematiek van zijn evenwijdige toets, verloor het landschap iets van zijn ruimtelijkheid. Een dergelijke vervlakking van het beeld is kenmerkend voor de ontwikkeling in de geschiedenis van de moderne schilderkunst. Daarnaast schilderde Cézanne aan de baai van Estaque, waar Braque later zijn voorbeeld zou volgen. In zijn latere periode maakte hij tevens portretten en naaktfiguren.

Cézanne ontving zelf pas laat in zijn leven echte waardering voor zijn werk. Tot 1882 kreeg hij alleen maar afwijzingen te verduren bij de jaarlijkse Salontentoonstellingen in Parijs. Uiteindelijk, aan het eind van zijn leven, raakten kunstenaars met de ambitie de kunst te vernieuwen van een nieuwe generatie pas echt enthousiast over zijn werk, onder wie de genoemde Braque en Picasso. Intussen wordt Cézanne beschouwd als een van de voornaamste grondleggers van de moderne kunst, die de weg heeft bereid voor andere kunstenaars om op het pad van het modernisme verder te gaan.