Caravaggio (1571 – 1610)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
    
Michelangelo Merisi werd geboren op 29 september 1571. Later werd hij bekend als Caravaggio, vernoemd naar zijn geboortedorp, een Noord-Italiaans plaatsje in de buurt van Bergamo.

Caravaggio, Narcissus, ca. 1595, olieverf op doek, 110 x 92 cm, Palazzo Barberini, Rome
Caravaggio, Narcissus, ca. 1595, olieverf op doek, 110 x 92 cm, Palazzo Barberini, Rome

CARAVAGGISME

De vroege jeugdjaren van de kunstenaar werden beheerst door de pest en armoede. Ook zijn vader, die als architect in dienst was van Francesco Sforza I, de markies van Caravaggio, bezweek aan de pest. Caravaggio werd zodoende op jonge leeftijd een weeskind. Op dertienjarige leeftijd ging hij werken in het atelier van de gerespecteerde kunstschilder Simone Peterzano, die een leerling van Titiaan was geweest. In de periode dat hij les had, vierde de stijl van het maniërisme hoogtij, dat het einde betekende van het renaissancetijdperk. Deze stijl wordt gekenmerkt door overdreven geproportioneerde lichamen en ingewikkelde overdadige composities. Leermeester Peterzano voelde zich echter aangetrokken tot de realistische tegenhanger van deze stijl, waardoor Caravaggio nauwelijks door het in zijn tijd moderne maniërisme is beïnvloed.

Na zijn leertijd bij Peterzano trok Caravaggio naar Rome, waar hij kennis maakte met kardinaal Del Monte. De geestelijke stelde enkele vertrekken in zijn paleis aan de kunstenaar ter beschikking. Door belangrijke opdrachten van Del Monte verwerft Caravaggio naamsbekendheid. Omstreeks 1598 vervaardigt hij voor de kardinaal het beroemde sierschild Het hoofd van Medusa.

De naam van Caravaggio wordt pas echt gevestigd met Mattheus en de engel uit 1602 en Het martelaarschap van Mattheus, dat in 1600 in de San Luigi dei Francesi in Rome werd onthuld. Door toepassing van één sterke lichtbron in een verder duistere haast ondefinieerbare ruimte, verhoogde Caravaggio in zijn schilderijen het dramatische effect. De voorstelling wordt er tastbaarder door. De driedimensionale illusie van een schilderij wordt er enorm door versterkt. Het maakt hem tot een van de beroemdste kunstenaars uit de stijlperiode van de barok. Zijn compositiemethode inspireerde vooral buitenlandse kunstschilders. Binnen de schilderkunst van de barok is er zelfs sprake van een naar de Italiaanse kunstenaar vernoemde stroming, dat als 'Caravaggisme' wordt aangeduid. Enkele Nederlandse kunstschilders uit Utrecht, die zich verdiepten in zijn stijl en methode, worden aangeduid als de Utrechtse caravaggisten, onder wie onder meer Dirck van Baburen, Hendrick ter Brugghen en Gerard van Honthorst. Het werk van de Utrechtse caravaggisten vormde weer belangrijk studiemateriaal voor andere Nederlandse barokkunstenaars zoals Frans Hals, Rembrandt en Johannes Vermeer. In Frankrijk wordt Georges de la Tour als de belangrijkste Franse caravaggist beschouwd.

Caravaggio had vanwege zijn opvliegende karakter tegelijkertijd een beruchte reputatie. Zie daarvoor het artikel van de Schrijvende Sint Hiëronymus, dat hij in 1606 schilderde, in een periode dat er een doodstraf boven zijn hoofd hing. De kunstenaar werd nog geen veertig jaar oud. Tijdens een oversteek per boot van Napels naar Porto Ercole, bij Rome, overleed hij. Over de mysterieuze toedracht van zijn overlijden is veel gespeculeerd.