Caravaggio (1571 – 1610)

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
    
Michelangelo Merisi werd geboren op 29 september 1571. Later werd hij bekend als Caravaggio, vernoemd naar zijn geboortedorp, een Noord-Italiaans plaatsje in de buurt van Bergamo.

Caravaggio, Narcissus, ca. 1595, olieverf op doek, 110 x 92 cm, Palazzo Barberini, Rome
Caravaggio, Narcissus, ca. 1595, olieverf op doek, 110 x 92 cm, Palazzo Barberini, Rome

De vroege jeugdjaren van de kunstenaar werden beheerst door de pest en armoede. Ook zijn vader, die een architect was in dienst van de markies van Caravaggio, Francesco Sforza I, bezweek aan de pest. Caravaggio werd zodoende op jonge leeftijd een weeskind. Op dertienjarige leeftijd ging hij werken in het atelier van de gerespecteerde kunstschilder Simone Peterzano, die een leerling van Titiaan was geweest. In de periode dat hij les had, vierde het maniërisme hoogtij, de stijl die het einde van het renaissancetijdperk markeerde. Deze stijl werd gekenmerkt door overdreven geproportioneerd lichamen en ingewikkelde overdadige composities. Leermeester Peterzano voelde zich echter juist aangetrokken tot een meer realistische tegenhanger van deze stijl, waardoor Caravaggio wellicht nauwelijks door het in zijn tijd moderne maniërisme is beïnvloed.
Na zijn leertijd bij Peterzano trok Caravaggio naar Rome, waar hij kennis maakte met kardinaal Del Monte, die hem enkele vertrekken in zijn paleis ter beschikking stelde. Door belangrijke opdrachten van Del Monte begon Caravaggio naamsbekendheid te krijgen. Omstreeks 1598 vervaardigde hij voor de kardinaal het sierschild Het hoofd van Medusa. Zijn naam werd echter pas echt gevestigd met De roeping van Mattheus en Het martelaarschap van Mattheus, welke in 1600 werden onthuld in de San Luigi dei Francesi. Door toepassing van één sterke lichtbron in een verder duister, haast ondefinieerbare ruimte, verhoogde Caravaggio in zijn schilderijen het dramatische effect. De voorstelling wordt er bijna tastbaar door en de driedimensionale illusie versterkt. Deze compositorische methode was vooral van inspiratie op buitenlandse kunstschilders. Binnen de schilderkunst ten tijde van de stijlperiode van de barok, is er sprake van een naar hem vernoemde stroming, welke als 'Caravaggisme' wordt aangeduid. De Nederlandse kunstschilders, die zich verdiepten in zijn stijl en methode worden aangeduid als de Utrechtse caravaggisten, zoals Hendrick ter Brugghen en Gerard van Honthorst. Het werk van de Utrechtse caravaggisten vormde weer belangrijk studiemateriaal voor andere Nederlandse barokkunstenaars zoals Frans Hals, Rembrandt en Johannes Vermeer. In Frankrijk wordt Georges de la Tour als de belangrijkste Franse caravaggist beschouwd.
Caravaggio had met zijn opvliegende karakter tegelijkertijd een beruchte reputatie, zie daarover ook het artikel over de Schrijvende Sint Hiëronymus uit 1606, dat hij schilderde in de periode dat er een doodstraf boven zijn hoofd hing. De kunstenaar werd nog geen veertig jaar oud. Tijdens zijn oversteek per boot van Napels naar Porto Ercole, bij Rome, overleed hij. Over de mysterieuze toedracht van zijn overlijden is veel gespeculeerd.