Brancusi (1876-1957)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

'Het wezen der dingen'

Van onze redactie

Constantin Brancusi, Vogel in de ruimte, 1928. Brons, hoogte 137 cm. The Museum of Modern Art, New York (anonieme schenking)
Constantin Brancusi, Vogel in de ruimte, 1928. Brons, hoogte 137 cm. The Museum of Modern Art, New York (anonieme schenking)

De in Roemenië geboren beeldhouwer Constantin Brancusi heeft zich nooit begeven in de kringen van de futuristische beweging. Toch heeft veel van zijn werk de typische dynamische en mechanische eigenschappen, die kenmerkend zijn voor het futurisme. In plaats daarvan liet de kunstenaar zich inspireren door primitieve Afrikaanse beelden en traditionele Roemeense volkskunst. Zo onderscheidt hij zich ook duidelijk van de Italiaanse futuristen, die hun blik vooral op de toekomst hadden gericht.

In 1904 verhuist hij naar Parijs, waar hij een aantal jaren later beeldhouwer Rodin ontmoet. Hij raakt er bevriend met kunstenaars als Léger, Modigliani en Rousseau. Zijn eerste solotentoonstelling heeft hij in 1914 in New York in de galerie van Alfred Stieglitz. Middels die galerie wordt de Europese avant-garde van de moderne kunst geïntroduceerd in de Verenigde Staten.
Aanvankelijk werkte Brancusi voornamelijk in hout, maar in 1907 verandert hij zijn manier van werken drastisch. In datzelfde jaar vervaardigde Picasso Les Demoiselles d’Avignon, dat een stijlbreuk betekende binnen zijn oeuvre. Net als Picasso verandert ook Brancusi zijn werkwijze ingrijpend. Voor het eerst gaat hij rechtstreeks in steen werken. Hij maakt Hoofd van een meisje, een werk dat helaas verloren is gegaan. Met zijn vereenvoudigde totaalvormen lijkt hij te reageren op de fragmentarische vormentaal van de kubisten. Het belangrijkste uitgangspunt voor Brancusi is echter van mystieke aard. Hij is op zoek naar ‘het innerlijke wezen der dingen’, dat hij tot uiting wil brengen door 'zuivere vorm' te creëren. Binnen zijn oeuvre komt de eivorm en afgeleide vormen daarvan opvallend vaak voor. Zoals in het liggende hoofd van zijn Slapende muze (1909-1910). Ook zijn iconische object, getiteld Oorsprong van de wereld (1924) is bijna letterlijk een eivorm.
 

Liefde voor het ambacht

Het meest beroemde werk van Brancusi is wellicht Vogel in de ruimte, waarvan hij tussen 1923 en 1940 ongeveer vijftien versies maakte. Het beeld heeft niet letterlijk een vogelachtige vorm, het moet eerder gezien worden als een poëtische vertolking van de gestroomlijnde opgaande beweging van het vliegen. Sculpturen zoals deze zien eruit alsof ze machinaal zijn vervaardigd. Dit zorgvuldig gladgepolijste beeldhouwwerk is echter volledig handwerk. Opvallend voor het werk van Brancusi is de accurate toepassing van het traditionele ambacht. Volgens de kunstenaar is dit ook een belangrijke voorwaarde om tot ware beeldhouwkunst te kunnen komen.