Antonio Canova (1757 – 1822)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Van onze redactie
 
In de late achttiende eeuw was de kunstwereld in de ban van de oude klassieken, de kunst van Grieken en Romeinen. Het was gevoed door de invloedrijke publicatie Geschichte der Kunst des Altertums uit 1764 van de Duitse kunsthistoricus en archeoloog Johann Joachim Winkelmann (1717-1768). Volgens Winkelmann moest er een voorbeeld worden genomen aan de oude Griekse beeldhouwkunst. Het oeuvre van beeldhouwer Antonio Canova is het schoolvoorbeeld van deze visie.

Antonio Canova, Amor en Psyche, 1793, marmer, 155 x 168 x 101 cm, Musée du Louvre, Parijs en Museum de Hermitage, Sint-Petersburg
Antonio Canova, Amor en Psyche, 1793, marmer, 155 x 168 x 101 cm, Musée du Louvre, Parijs en Museum de Hermitage, Sint-Petersburg

De Italiaanse kunstenaar werd beroemd door de tombe die hij maakte voor paus Clemens XIV voor de Apostelkerk in Rome. De tombe was in Griekse stijl uitgevoerd, voorzien van een beeld van een jonge naakte man. De naakte jongeling stond in de oudheid symbool stond voor de geest van de dood. Omstreeks 1804-1808 maakte hij het beroemd geworden portret van de zus van Napoleon, Paolina Borghese Bonaparte. Ze is gelegen op een Romeins bed, als een rustende Venus.

Al op elfjarige leeftijd was Canova in de leer in het atelier van Toretti. Door zijn leraar kwam hij al vroeg in aanraking met beeldhouwwerken uit de klassieke oudheid. Bijna zijn gehele jeugd, vanaf driejarige leeftijd was hij onder de hoede geweest van zijn grootvader. Dankzij hem kon Canova zo jong als hij was al een opleiding volgen in het atelier van Toretti in Venetië. Zijn grootvader verkocht in 1770 zelfs land, zodat hij de opleiding kon bekostigen. Canova was al snel succesvol. Vanaf zijn twaalfde ontving hij opdrachten, eerst voor decoratieve fruitmanden, later voor mythologische figuren. OP achttienjarige leeftijd richtte hij in het klooster Santo Stefano zijn eigen werkplaats op. Kunsthistorici vermoeden dat de beeldengroep Daedalus en Icarus uit 1777-79 een ode aan zijn grootvader zou kunnen zijn.

Voor een studiereis vertrok Canova in het najaar van 1779 naar Rome, waar hij beelden uit de oudheid kon bestuderen. Daar leerde hij de bovendien op dat moment toonaangevende figuren uit de kunstwereld kennen. Zijn Daedalus en Icarus had indruk gemaakt, maar hij werd aangemoedigd om te gaan werken naar de ideeën van Winckelmann. Hij moest vorm leren geven aan nobele eenvoud en kalme grandeur, de eigenschappen die werden toegedicht aan het beeldhouwwerk van de klassieke oudheid. Deze kenmerken zijn duidelijk waarneembaar in het werk dat hij vervolgens maakte in 1782 van Theseus en de Minotaurus. We zien Theseus gezeten op de overwonnen Minotaurus zijn daad in alle rust overdenken.

Met het zinnelijke Amor en Psyche (zie afbeelding bovenaan pagina) bracht Canova menig beschouwer in vervoering, zoals de invloedrijke Franse schrijver Gustave Flaubert. Na het zien van het beeld in een galerie bekende Flaubert: "...tot slot heb ik de schouder van de achterover liggende vrouw gekust, die haar lange marmeren armen naar de liefdesgod uitstrekt. En haar voet! Haar hoofd! Dat profiel! [...] Ik kuste de schoonheid zelf." Met die woorden doelde hij uiteraard op het artistieke genie dat in dit werk besloten was. De maker ervan geldt immers als één van de belangrijkste beeldhouwers van het neoclassicisme. Een belangrijk beeld van de kunstenaar is ook Triomferende Perseus, dat te bewonderen is in het Vaticaans Museum.
 

Beeldhouwkunst Canova