Albrecht Dürer (1471 – 1528)

1000+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Vernieuwer van de houtsnede en sleutelfiguur Noordelijke renaissance

Van onze redactie
 
De Duitse kunstenaar Albrecht Dürer heeft vooral voor de prentkunst een belangrijke rol gespeeld, met zijn revolutionaire benadering van de houtsnede. Bij het maken van houtsneden wordt een tekening uit een zacht soort hout gesneden, waarna het met inkt wordt ingerold. Dit wordt vervolgens als een soort stempel stevig op papier gedrukt.

Albrecht Dürer, zelfportret, 1500, olieverf op paneel, 67 x 49 cm, Alte Pinakothek, München
Albrecht Dürer, zelfportret, 1500, olieverf op paneel, 67 x 49 cm, Alte Pinakothek, München

Met zijn arceertechniek, het zorgvuldig aanbrengen van kleine lijntjes naast elkaar, kon Dürer schaduwwerking en volume geraffineerd suggereren in gravures en houtsneden. Met zijn vernieuwende techniek inspireerde Dürer veel Europese kunstenaars van zijn tijd, zoals Lucas van Leyden, die hij zelf bewonderde, maar ook kunstenaars van eeuwen na zijn dood, zoals de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner. Dürer bracht het maken van prenten op het niveau van andere vormen van beeldende kunst, door zijn verrijking daarvan met nieuwe grafische technieken. Naast graveur was hij ook een buitengewoon begaafd kunstschilder.
 
 

Dürer en de Italiaanse renaissancekunst

Dürer werd geboren in 1471 als derde van achttien kinderen. Aanvankelijk werd hij door zijn vader opgeleid tot goudsmid. Hij leerde de schilder- en prentkunst kennen in het atelier van Michael Wolgemut, die houtsneden maakte voor boeken en andere publicaties. Van 1490 tot 1494 maakte de jonge Dürer een lange trektocht, waarvan de route niet precies te achterhalen is. Hij verbleef in Haarlem en in Bazel, waar hij een opdracht vervulde voor de boekdrukker en uitgever Johann Amerbach. Hij maakte illustraties met behulp van de houtsnedentechniek voor verschillende verhalen. Ook leerde hij de techniek van de kopergravure en het etsen, waarbij gegraveerde platen kunnen worden afgedrukt. Hij maakte reizen naar Italië, waar hij kennis maakte met de nieuwe inzichten van de renaissance. Hij schilderde verschillende zelfportretten, zoals het schilderij bovenaan deze pagina, dat zich bevindt in museum De Alte Pinakothek in München
Daar raakt hij onder de indruk van het werk van de Venetiaanse kunstenaarsfamilie Bellini. Dürer is van groot belang geweest voor het verspreiden van die kennis in Noord-Europa. Hij was één van de sleutelfiguren voor het ontstaan van de noordelijke renaissance. Bij zijn terugkomst schreef hij vier boeken over anatomie en de verhoudingen van het menselijk lichaam. Ook in zijn eigen werk is de invloed van de Italiaanse renaissancekunst waar te nemen. Zo is het levendige kleurgebruik uit Venetië zichtbaar in zijn altaarstuk Rozenkransfeest uit 1506. Rond zijn dertigste levensjaar begint hij met de serie van zijn meest bekende houtsneden, voornamelijk met een religieus thema. Grote Passie, Kleine Passie, Het Leven van Maria en de Apokalyps behoren daartoe. Hij signeerde zijn houtsneden met een herkenbaar monogram: een hoofdletter A met een kleine D eronder.
 

Opdrachten van keizers

Dürer was bevriend met vooraanstaande figuren in Duitsland. In 1515 vervaardigde hij in opdracht van Maximiliaan I, keizer van het Heilige Roomse Rijk, Triomfboog en Triomftocht. In 1520 reisde de kunstenaar door de Nederlanden om bevestiging te verkrijgen van zijn jaargeld bij de nieuwe keizer Karel V. De kunstenaar was mateloos populair, waardoor deuren voor hem openstonden en hij kennis kon maken met belangrijke figuren uit het land, zoals Erasmus van Rotterdam. Hij kreeg bewondering voor Nederlandse kunstenaars, zoals de eerdergenoemde Lucas van Leyden en Jan Provoost.