Tafereel van de septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel (1835) - Gustaaf Wappers

1500+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Gustaaf Wappers (1803-1874), Tafereel van de septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel, 1835, olieverf op doek, 444 x 660 cm, Old Masters Museum, Brussel
Gustaaf Wappers (1803-1874), Tafereel van de septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel, 1835, olieverf op doek, 444 x 660 cm, Old Masters Museum, Brussel
Kunstenaar Gustaaf Wappers
Land België
Stijl / Stroming / Periode romantiek / 19 eeuw
Locatie / Museum Koninklijke Musea voor Schone
Kunsten van België
, Brussel

Dit romantische spektakelstuk behoort tot de belangrijkste schilderijen uit de Belgische (kunst)geschiedenis. Het is geschilderd door Gustaaf Wappers, een van de toonaangevende kunstschilders uit de stijlperiode van de negentiende-eeuwse romantiek. Het reusachtige historiestuk, dat bijna dertig vierkante meter beslaat, is vijf jaar nadat België in 1830 onafhankelijk werd van Nederland voltooid. Wappers schildert het imposante doek, dat tegenwoordig is te zien in het Old Masters Museum in Brussel, in opdracht van de Belgische regering. De bedoeling is om met het schilderij de net gevormde nieuwe Belgische staat te verheerlijken.
We zien een sterk geïdealiseerde voorstelling van het chaotische moment waarop in een drukke menigte op de Grote Markt van Brussel met veel bombarie en tromgeroffel wordt verklaard dat België vanaf nu onafhankelijk is van Nederland. De chaos laat zich gemakkelijk verklaren, het gebeurt terwijl er nog verhitte gevechten plaatsvinden tussen de revolutionairen en de troepen van de Nederlandse regering. Verschillende figuren op het tafereel dragen daarom een wapen. Verwarring, ontsteltenis en andere heftige emoties druipen van de gezichten en er wordt gerouwd om een net gevallen slachtoffer. Alle rangen en standen zijn bij het dramatische moment aanwezig, ter afspiegeling van de nieuwe natie. Links zien we Pierre Emmanuel Félix Chazal te paard, die als legerofficier nauw betrokken was bij de totstandkoming van de Belgische onafhankelijkheid. De eerste Belgische koning, koning Leopold I, zal hem later benoemen tot minister van oorlog. Wappers heeft zichzelf op een prominente plek afgebeeld. Hij staat rechts van het paard met een lange lans over zijn schouder. Hij wijst naar beneden, naar een kist waarop zijn initialen zijn te lezen.
De compositie van het schilderij en de manier waarop het is geschilderd is mede geïnspireerd op het meesterwerk De vrijheid leidt het volk uit 1830 van de voorman van de Franse romantiek Eugène Delacroix, dat zich bevindt in het Louvre in Parijs. De ordening van het schilderij van Wappers is net als dat gebaseerd op een dynamisch ogende piramidale driehoek, versterkt door diagonale lijnen in de compositie. Rechtsboven wordt de driehoek symbolisch bekroond in de vorm van de door de strijd gehavende Belgische driekleur: rood, geel en zwart. Zie voor dit type wervelende romantische composities ook Het vlot van de Medusa, geschilderd in 1818-1819 door Théodore Géricault en De dood van Sardanapalus uit 1827-28 van Delacroix. Laatstgenoemde was in de wereld van de vroege negentiende-eeuwse schilderkunst dé voorvechter voor de dominantie van kleur en een losse penseelvoering, omdat dit menselijke emoties het best kon verbeelden. Tegenover hem stond Jean Auguste Dominique Ingres, de voornaamste vertegenwoordiger van het neoclassicisme, die vond dat de lijn en een heldere afbakening van figuren het belangrijkste beeldbepalende element moesten zijn voor ieder schilderij. De stijlbepalende keuze voor de dominantie van kleur of lijn gaat terug op een langdurige discussie uit de zeventiende eeuw, waarin de vraag was opgerezen of kunstschilders de sobere lineaire stijl van de Fransman Nicolas Poussin moesten volgen of de kleurrijke bombastische stijl van Peter Paul Rubens. Hoewel Wappers aan de Antwerpse academie was opgeleid in de streng neoclassicistische traditie van Jacques-Louis David, past hij in Tafereel van de septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel bewust de romantische meer kleurrijke benadering van Delacroix toe. Daarmee volgde hij indirect de stijl van zijn Vlaamse voorganger Rubens, roemrucht landgenoot uit het meest succesvolle schilderkunstig verleden van België. Geen betere manier natuurlijk om gehoor te geven aan het net nieuwe Nationalistische Belgische gevoel!
Het schilderij Tafereel van de septemberdagen 1830 op de Grote Markt te Brussel werd uitstekend ontvangen en bracht Gustaaf Wappers bepaald geen windeieren. Hij werd direct benoemd tot hofschilder van koning Leopold I. In 1840 wordt hij directeur van de Antwerpse academie, waar hij tot 1853 aanblijft. Vervolgens verhuist hij naar Parijs, waar hij zijn carrière als succesvol portretschilder voortzet. Voor de Franse koning Lodewijk Filips I decoreert hij een galerij van het Paleis van Versailles. Als beloning wordt hij in 1844 als baron tot de adelstand verheven. [SK]