Pieter Jansz. Saenredam (1597-1665)

1400+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Pieter Jansz. Saenredam werd geboren in Assendelft in 1597. Hij was de zoon van Jan Saenredam, die als cartograaf en graveur de kost verdiende. In 1608, op elfjarige leeftijd, net nadat zijn vader was gestorven, verhuisde hij met zijn familie naar Haarlem, waar hij de rest van zijn leven bleef wonen en werken. Saenredam specialiseerde zich daar in het schilderen en tekenen van kerkinterieurs.

Pieter Jansz Saenredam, Interieur van de Buurkerk te Utrecht, 1644, olieverf op hout, 60 x 50 cm, National Gallery, Londen
Pieter Jansz Saenredam, Interieur van de Buurkerk te Utrecht, 1644, olieverf op hout, 60 x 50 cm, National Gallery, Londen

Saenredam geldt als een van de eerste schilders, die zich toelegde op het maken van nauwkeurige architectuur voorstudies, alvorens hij aan het echte werk begon. Op basis van perspectiefschetsen, bouwtekeningen en nauwkeurige metingen op locatie bij het maken van een plattegrond, kwamen de composities voor zijn schilderijen tot stand. Dat deed hij niet op locatie maar in zijn atelier. Handig gebruik makend van de regels van het lineair perspectief wist hij de interieurs van kerkgebouwen en kathedralen overtuigend vast te leggen. Nauwkeurig volgde en construeerde hij de lijnen van uiterst complexe booggewelven, en verkleinde hij op systematische wijze de afstand tussen de opeenvolgende pilaren. Ook maakte hij soms gebruik van de wetmatige perspectivische versmalling van de plavuizen en tegels op de kerkvloer. Saenredam koos er meestal voor om het gebouw vast te leggen zonder mensen erin. Bij uitzondering plaatste hij er slechts enkele kleine figuren in, waarschijnlijk bedoeld als tegenhanger voor de overweldigende ruimte die kerkgebouwen bieden. De kunstenaar wordt geroemd om de serene sfeer en rust, die zijn kerkinterieurs uitstralen. Zijn faam reikt wereldwijd. Met Rembrandt, Jan Steen en Vermeer behoort hij tot de beroemdste Nederlandse kunstenaars uit de periode van de barok.

Saenredam schilderde van verschillende kerken meerdere versies. Het interieur van de grote middeleeuwse in gotische stijl gebouwde Sint-Bavokerk in Haarlem, gelegen aan de Grote Markt, was wel het meest favoriet voor de kunstenaar. Hij heeft er een groot aantal schilderijen en tekeningen op gebaseerd, die te vinden zijn in de grootste musea ter wereld, zoals in het Louvre, het Rijksmuseum in Amsterdam en het Philadelphia Museum of Art. Zie uit de collectie van het laatste museum Interieur van de St.Bavo, Haarlem uit 1631, waarop de kunstenaar voor zijn doen veel mensfiguren heeft afgebeeld. Maar hij heeft ook interieurs van vele andere kerken vastgelegd, zoals dat van de Buurkerk in Utrecht (zie afbeelding) en dat van de Sint-Janskathedraal te 's-Hertogenbosch, dat te bewonderen in in The National Gallery of Art in Washington.
 

Pieter Jansz. Saenredam, Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem, 1636, olieverf op paneel, 93.7 x 55.2 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
Pieter Jansz. Saenredam, Interieur van de Sint-Bavokerk in Haarlem, 1636, olieverf op paneel, 93.7 x 55.2 cm, Rijksmuseum, Amsterdam