Jan Steen (ca. 1626-1679)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

door: Sander Kletter
  

Belangrijke kunstschilder uit Leiden tijdens de Nederlandse Gouden Eeuw. Jan Steen is waarschijnlijk opgeleid door de Duitse historieschilder Nicolaes Knupfer in Utrecht. Steen werd geïnspireerd door het werk van de Haarlemse kunstenaars Isaac en Adriaen van Ostade. Mogelijk was hij enige tijd in de leer bij de laatste.

Jan Steen, In Weelde Siet Toe (of: 'De omgekeerde wereld'), 1663, olieverf op doek, 105 x 145.5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wenen
Jan Steen, In Weelde Siet Toe (of: 'De omgekeerde wereld'), 1663, olieverf op doek, 105 x 145.5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wenen

In 1648 richt Jan Steen samen met Gabriël Metsu het Sint Lukas gilde op in Leiden. Hij wordt vervolgens assistent van de gerespecteerde landschapschilder Jan van Goyen uit Den Haag. Hij trouwt met diens dochter in 1649. Hij blijft voor Van Goyen werken tot 1654, daarna beproeft hij zijn geluk in Delft. Drie jaar lang probeert hij er een brouwerij te exploiteren, echter zonder veel succes. Zijn productie als kunstschilder komt daarna pas goed op gang. Hij woont enkele jaren in Warmond en tussen 1660 en 1670 in Haarlem. Hij specialiseert zich in zeden- en genreschilderijen. In zijn werk staat het dagelijkse leven van de gewone man centraal. Kenmerkend is zijn invoelbare psychologisch inzicht in de menselijke natuur, gecombineerd met gevoel voor humor en overvloedig kleurgebruik. Steen heeft een voorkeur voor dynamische composities. Hij creëert een vrolijke chaos waar de levensvreugde van afspat. Hier komt het spreekwoordelijke 'huishouden van Jan Steen' vandaan. Terugkomende onderwerpen binnen zijn oeuvre zijn in beelden omgezette spreekwoorden, theatrale familietaferelen vol van anekdotische details en bruisende herberg scènes.

In het schilderij In Weelde Siet Toe toe uit 1663 (zie afbeelding hierboven) waarschuwt Steen voor de gevolgen van een te luxe en verkwistend leven. Het schilderij behoort tot de absolute meesterwerken van Het Kunsthistorisch Museum in Wenen. Het moraliserende karakter van het doek kenmerkt meerdere van zijn werken. Het doet denken aan het oeuvre van Pieter Brueghel de Oude. De in zijn tijd al bewonderde en zeer productieve kunstenaar Jan Steen schilderde overigens ook religieuze, mythologische en historische taferelen, stillevens en (zelf)portretten. Er zijn ongeveer 350 schilderijen bewaard gebleven. Met kunstschilders als Rembrandt, Vermeer en Frans Hals behoort de kunstenaar wereldwijd tot de bekendste Hollandse meesters uit de stijlperiode van de barok.