Diego Velázquez (1599 – 1660)

1100+ mensen volgen Art Salon Holland op Facebook, dat wil jij toch niet missen?

Begenadigd portrettist van de barok

door: Sander Kletter

De Spaanse barokkunstenaar Diego Rodriguez de Silva y Velázquez, bekend als Diego Velázquez is een tijdgenoot van Frans Hals, Rembrandt en Rubens. Hij ging al op tienjarige leeftijd in de leer bij Francisco de Herreras de oude in Sevilla om vervolgens verder te worden geschoold bij Francisco Pacheco. Velázquez ontwikkelt zich bijzonder snel. Op zijn achttiende legt hij zijn examen af als meester-schilder. Hij trouwt met de dochter van zijn leermeester en opent in 1620 een eigen atelier.

Diego Velázquez, Filips IV in harnas, 1626-28, olieverf op doek, 57 x 44 cm, Prado, Madrid
Diego Velázquez, Filips IV in harnas, 1626-28, olieverf op doek, 57 x 44 cm, Prado, Madrid

Hij wordt echter gedreven door een grote ambitie en blijft niet in Sevilla. In 1624 treedt hij in dienst van de Spaanse koning als hofschilder en vestigt zich in Madrid. Voor de Koninklijke familie maakt hij vooral portretten, naast enkele schilderijen met een mythologisch of religieus thema. Talrijk zijn de portretten, die hij van de Spaanse koning Filips IV maakte. Zie onder meer de afbeelding van Filips IV in harnas hierboven. Wereldberoemd is zijn familieportret Las Meninas van de Koninklijke familie. Hij schildert het in 1656, het behoort tot de absolute meesterwerken van museum het Prado in Madrid.
Geïnspireerd door de kunstverzameling van het Spaanse hof, waarin ook werk van de Italiaanse renaissancekunstenaar Titiaan was opgenomen, verblijft Velázquez twee keer voor een periode van ongeveer drie jaar in Italië. De eerste keer van 1629 tot 1631. De tweede keer van 1648 tot 1651. Tijdens die reizen bestudeerde hij het werk van Tintoretto en de eerdergenoemde Titiaan. Hij leert er tevens collega's kennen als Bernini. Guercino en Nicolas Poussin. Tijdens de eerste fase van zijn carrière, vanaf zijn meester-examen tot zijn eerste reis naar Italië werd Velázquez in zijn manier van schilderen vooral beïnvloed door Caravaggio. Hij kende het werk van deze Italiaanse schilder, omdat die ook aan het Spaanse hof was verbonden. In zijn kleurgebruik overheerst donkerbruin en afgebeelde figuren lichten als het ware op uit het donker. Met betrekking tot zijn onderwerpskeuze volgde hij echter de Hollandse schilders. Hij schilderde in die periode bij voorkeur genrestukken, die het alledaagse leven van het gewone volk laten zien. Een voorbeeld daarvan is het schilderij Een oude vrouw bakt eieren uit 1618. Vanaf het moment dat Velázquez naar Italië gaat wordt zijn kleurgebruik echter rijker en zijn penseelvoering losser.
Uiteindelijk is de kunstenaar vooral bekend geworden vanwege het werk dat hij in latere perioden schilderde. Het meest bekend is hij vanwege zijn portretten. Ze lijken richting het einde van zijn werkzame carrière steeds minder geposeerd te zijn. Ze zijn uitzonderlijk omdat Velázquez kans ziet goed de psychologie en het karakter van de geportretteerden naar voren te laten komen. Het portret van Filips IV te paard van omstreeks 1634-35 doet nog geposeerd aan. Dit geldt veel minder voor het portret van Paus Innocentius X uit 1650. Misschien is Velázquez wel het meest geliefd vanwege de kinderportretten, die hij maakte van de leden van het Spaanse Koninklijk huis. Een icoon is Prinses Magarita in een blauwe jurk uit 1659, dat behoort tot de topstukken van het Kunsthistorisches Museum in Wenen, dat hij een jaar voor zijn dood voltooide.