Orpheus (1865) - Gustave Moreau

Gustave Moreau, Orpheus, 1865, olieverf op doek, 154 x 95 cm, Musée d'Orsay, Parijs
Gustave Moreau, Orpheus, 1865, olieverf op doek, 154 x 95 cm, Musée d'Orsay, Parijs
Kunstenaar Gustave Moreau
Land Frankrijk
Stijl / Stroming / Periode symbolisme  /
moderne kunst
Locatie / Museum Musée d'Orsay,
Parijs

 
Met dit schilderij vestigde Gustave Moreau zijn reputatie als kunstschilder in de officiële kunstwereld van Parijs. We zien een Mainade, een dienares van de god Dionysys, met het hoofd en instrument van Orpheus in haar handen. Orpheus was volgens de mythologie een dichter uit Thracië, die zo mooi kon spreken en spelen dat hij mensen, dieren, bomen en rotsen kon betoveren met zijn muzikale stemgeluid. Eens daalde hij in de onderwereld af om daar zijn geliefde Eurydike op te halen. Door zijn prachtige gezang wist hij zelfs de god van de onderwereld, Hades, mild te stemmen. Zijn muziek leek de dood te kunnen overwinnen! Hades besloot Eurydike vrij te laten naar het land van de levenden. Voorwaarde was echter dat Orpheus op de terugweg niet om mocht kijken. Toen ze bijna terug waren op aarde, keek Orpheus toch om, omdat hij tijdens de reis niets van zijn geliefde vernam, en hij zag tot zijn ontsteltenis Eurydike verdwijnen en opgaan in de donkerte van de onderwereld. Orpheus kon vanaf dat moment geen troost meer vinden in zijn eigen gezang en schonk daarom ook geen aandacht meer aan de nimfen voor wie hij vroeger zong en speelde. De Mainaden negeerde hij ook en deze werden zo boos dat ze hem verscheurden en zijn hoofd en lier in de rivier de Hebros gooiden. Op het schilderij zien we een moment in een fantasierijk mythische droomlandschap voordat de Mainade zijn hoofd en lier in de rivier gooit. 
Volgens de mythe bleef het onthoofde hoofd van Orpheus zijn betoverende treurzang gewoon doorzingen en spoelde het hoofd later op het eiland Lesbos aan, waar later de grote dichteres Sappho en de dichter Alkaios geboren zouden worden. Zo leefde de geest van Orpheus in hun dichtwerken voort. Het schilderij van Moreau wordt wel geïnterpreteerd als een symbolische voorstelling welke het martelaarschap van de kunstenaar verbeeldt. De kunstenaar, die tijdens zijn leven ondergewaardeerd blijft, maar na zijn dood verheerlijkt en geliefd. De figuur Orpheus en zijn avonturen zijn eeuwenlang een geliefd thema in de beeldende kunst. Zie bijvoorbeeld van de zeventiende-eeuwse Nederlandse kunstenaar Paulus Potter zijn Orpheus en de dieren uit 1650.