Work (1862-63) - Ford Madox Brown

Van onze redactie
  

De Britse kunstschilder Ford Madox Brown was vanaf 1848 korte tijd de leermeester van de prerafaëliet Dante Gabriël Rossetti. Uit een aantal van zijn eigen werken blijkt Browns verwantschap met de kunst van de prerafaëlieten, maar het schilderij Work, gemaakt tussen 1852 en 1863, is onmiskenbaar één van de werken uit zijn oeuvre, welke gerekend kunnen worden tot het negentiende-eeuwse realisme.

Ford Madox Brown, Work (Nederlandse titel: 'Arbeid'), 1852-63, olieverf op doek, 137 x 198 cm, Manchester Art Gallery, Manchester
Ford Madox Brown, Work (Nederlandse titel: 'Arbeid'), 1852-63, olieverf op doek, 137 x 198 cm, Manchester Art Gallery, Manchester

Brown schilderde het in opdracht van Thomas Plint, die beschouwd wordt als de eerste serieuze verzamelaar van prerafaëlitische schilderkunst. In verband met het schilderij Work mag niet uit het oog worden verloren dat Plint een nadrukkelijke aanhanger van de Christelijke socialisten was. Hij had veel invloed op de inhoud van het schilderij, en waakte ervoor dat het strookte met het gedachtegoed van zijn politieke voorkeur.
Op het schilderij wordt een voorstelling gegeven van het harde dagelijkse leven van de arbeidersklasse. In het midden worden zware graafwerkzaamheden verricht, links loopt een bloemenmeisje, blootsvoets en gehuld in vodden. Het staat in schril contrast met de dames met parasols, welke achter haar lopen. Achter die dames staat een banketbakker, die een doos vol met gebak op zijn hoofd draagt, volgens Brown een symbool van overvloed. Helemaal rechts staan twee heren het tafereel te observeren. Eén is Thomas Carlyle, de auteur van het boek Past and Present uit 1843, waarin hij gevallen van onrecht in de samenleving bespreekt. De andere man is Frederick Denison Maurice, een vooraanstaand Christelijk socialist, die docent is aan de Working Men’s College. Verschillende lagen van de Victoriaanse samenleving zijn in het tafereel weergegeven. De manier waarop de arbeidersklasse in beeld wordt gebracht, doet wellicht denken aan het schilderij De steenkloppers (1849-1850) van Gustave Courbet. Niet alleen vanwege de thematiek, maar ook vanwege het grote formaat van het doek. De keuze voor het grote formaat legde in die tijd meteen de associatie met een historieschilderij van een memorabele gebeurtenis, zoals een belangrijke veldslag. Dat er op een dergelijk monumentaal doek alleen maar een alledaags tafereel werd weergegeven - waarin bovendien de gewone arbeider centraal staat - was in de tijd van Brown en Gourbet eigenlijk ongehoord. Ook wordt de situatie van de arbeider in het schilderij niet geïdealiseerd. De arbeiders zijn op het schilderij Work niet degenen, die als resultaat van hun zware werk een beter leven kunnen gaan leiden, zeker niet in vergelijking met het door Brown aan het arbeiderstafereel toegevoegde passerende volk uit de rijke middenklasse. De stijl en het politiek bewustzijn van het doek inhoudelijk gezien maken het schilderij tot een schoolvoorbeeld van het negentiende-eeuwse realisme, waartoe ook kunstenaars als Courbet, Jean-François Millet en Honoré Daumier worden gerekend.