Zelfportret met verbonden oor, schildersezel en Japanse prent (1889) - Vincent van Gogh

Van onze redactie
  

Net als Rembrandt, de Mexicaanse Frida Kahlo en de Noor Edvard Munch schilderde Vincent Van Gogh een groot aantal zelfportretten, welke iets prijsgeven over de persoonlijkheid en levensperikelen van de kunstenaar. Dit portret schilderde Van Gogh kort na zijn teleurstellende ervaringen in verband met het bezoek van Paul Gauguin aan hem in Arles aan het einde van het jaar 1888. Van Gogh - die de hoop koesterde samen met Gauguin een nieuwe kunstenaarskolonie op te zetten in Zuid-Frankrijk - liep echter al gauw tegen de vermeende arrogantie van zijn collega op, terwijl deze niet kon omgaan met de fragiele gemoedstoestand van Van Gogh.

Vincent van Gogh (1853-1890), Zelfportret met verbonden oor, 1889, olieverf op doek, 60 x 49 cm, Courtauld Gallery, Londen
Vincent van Gogh (1853-1890), Zelfportret met verbonden oor, 1889, olieverf op doek, 60 x 49 cm, Courtauld Gallery, Londen

Het is een bekend verhaal: twee dagen voor kerstmis van 1888 sneed Van Gogh uit wanhoop en frustratie - gevoed door de moeizame communicatie tussen de beide kunstenaars - een stukje van zijn linker oorlel af. Gauguin vertrok en Van Gogh ging naar een inrichting om van de schrik te bekomen.
Hij schilderde in januari 1889 twee schilderijen, getiteld Zelfportret met afgesneden oor (ook bekend als Zelfportret met verbonden oor) en Zelfportret met verbonden oor, schildersezel en Japanse prent (zie afbeelding), waarin de teleurstelling van zijn gezicht te lezen is en zijn zelfverwonding geïllustreerd wordt door een opzichtig verband om zijn hoofd. Het eerstgenoemde doek bevindt zich in een privécollectie, het andere behoort tot de collectie van het prestigieuze Courtauld Institute in Londen. Zeer bewust van het expressieve gehalte van zijn schilderijen schreef Van Gogh aan zijn geliefde broer Theo, dat juist deze portretten goed konden laten zien hoe het met hem ging. Van Gogh, wiens late oeuvre tot het postimpressionisme wordt gerekend, wordt mede daarom - net als Munch - beschouwd als een voorloper van het Duitse expressionisme, waarbij het uitdrukken van gevoelens en ervaring een cruciale rol speelt.