Portret van Elizabeth Farren (1790) - Sir Thomas Lawrence

Van onze redactie
   

Sir Thomas Lawrence (1769-1830) behoort met William Turner en John Constable tot de grote meesters van de Engelse romantiek. Hij had een bliksemcarrière, werd voorzitter van de Royal Academy of Arts in Londen en net als zijn beroemde voorganger Sir Joshua Reynolds (1723-1792) geridderd door de Britse koning in 1815. Na de dood van Reynolds kwam Lawrence bovendien in dienst als hofschilder van het Britse koningshuis. Lawrence wordt veelal beschouwd als de grootste Engelse portretschilder van zijn tijd. In dit genre was hij de opvolger van zowel Reynolds als Thomas Gainsborough.

Sir Thomas Lawrence, Portret van Elizabeth Farren, 1790, olieverf op doek, 238.8 x 146.1 cm, Metropolitan Museum of Art, New York
Sir Thomas Lawrence, Portret van Elizabeth Farren, 1790, olieverf op doek, 238.8 x 146.1 cm, Metropolitan Museum of Art, New York

Dit portret van de succesvolle Ierse komedieactrice Elizabeth Farren (ca. 1759-1829), die in 1777 haar debuut had gemaakt in de theaterwereld van Londen, schilderde de pas 21jarige Lawrence op het toppunt van haar roem. Het schilderij werd tentoongesteld in de Royal Academy en bracht de kunstenaar zowel waardering als enige controverse. Ten eerste had hij de actrice beledigd door het portret niet te betitelen als 'Portret van een dame', maar als 'Portret van een actrice', wat niet conform was aan de status van Elizabeth Farren, die weliswaar een buitenechtelijke - maar geaccepteerde - relatie had binnen de hogere kringen met Edward Smith Stanley, de twaalfde graaf van Derby. Pas toen de vrouw van de graaf stierf in 1797, traden ze officieel in het huwelijk. Wat misschien nog erger was, was dat de kunstenaar op de expositie niet de afgesproken 60 guineas vroeg voor het schilderij, maar 100. De graaf werd zodoende gedwongen nog eens 40 guineas extra te betalen. Daarbij kwam dat de actrice zelf kennelijk niet helemaal gelukkig was met het eindresultaat, zoals blijkt uit een brief, die ze de kunstenaar had geschreven, waarin ze verzocht 'haar figuur wat meer substantie te geven en tevens wat meer rechtopstaand af te beelden'. Radiografisch onderzoek heeft later aangetoond, dat de kunstenaar dat niet gedaan heeft. Het romantische portret, ondermeer zichtbaar in de wijze waarop de kunstenaar de wolkenlucht afbeeldt en de natuur een prominente rol geeft, had bij kunstkenners en het publiek echter veel succes en nog steeds. Het schilderij hielp de ambitieuze Lawrence zelfs om zijn positie als kandidaat beslissend te versterken in de strijd om de opvolging van Sir Joshua Reynolds als voorzitter van de Royal Academy. Tegenwoordig is het te bewonderen op de afdeling Europse schilderkunst van het Metropolitan Museum of Art te New York.