Self Portrait as a Fountain (1966) – Bruce Nauman

Reactie op Duchamps 'Fountain'

Van onze redactie
  

Met dit zelfportret geeft de Amerikaanse kunstenaar Bruce Nauman (1941) op ironische wijze een reactie op het iconische kunstwerk van de dadaïst Marcel Duchamp, het gesigneerde urinoir uit 1917, getiteld Fountain.

Bruce Nauman, Self Portrait as a Fountain, 1966, uit de reeks Photograph Suite, kleurenfoto, 51 x 61 cm, Whitney Museum of American Art, New York
Bruce Nauman, Self Portrait as a Fountain, 1966, uit de reeks Photograph Suite, kleurenfoto, 51 x 61 cm, Whitney Museum of American Art, New York

Deze foto is er één uit een serie van elf kleurenfoto’s, welke de kunstenaar maakte in de periode 1965-67. Met ontbloot bovenlijf en de handen geopend naar voren gehouden, laat hij met een boogje een dun straaltje water uit zijn mond sproeien. Een levende fontein. Dit zelfportret van Bruce Nauman is in deze vorm uitsluitend mogelijk dankzij de fotografie. De fotografie maakt het mogelijk dat ook een zeer vluchtig moment een plaats kan krijgen in de kunstgeschiedenis, van deze eigenschap is gebruik gemaakt door kunststromingen als pop art en conceptuele kunst
De kunstenaar gaf zelf aan dat hij niet geïnteresseerd was in het bijdragen aan de grote verzameling van dingen die tot de kunst behoren, maar zich vooral interesseert in wat kunst zou kunnen zijn. Daarbij zette hij graag zijn lichaam in, om te ontdekken in hoeverre het menselijk lichaam als kunstwerk dienst kon doen. Dat is natuurlijk goed te zien aan dit zelfportret, maar ook aan afgietsels, welke hij van lichaamsdelen maakte van zijn eigen lichaam. Het inzetten van het lichaam als kunstwerk is een belangrijk aspect van body art, een aparte kunstvorm binnen de beeldende kunst.
Vanaf 1968 begon Nauman ook videowerken te maken in zijn atelier. Ander bekend werk van hem zijn de constructies die hij maakte met neonlicht, waarin hij woord en beeld samenvoegt. Toen hij het werk Self Portrait as a Fountain maakte, stond Naumann aan het begin van zijn onderzoek naar zijn rol als kunstenaar. Kort daarvoor maakte hij een werk met het opschrift: “The True Artist is an Amazing Luminous Fountain”. Er is ook een eerdere zwart-wit foto van zijn hand getiteld The Artist as a Fountain, waarop de kunstenaar als fontein in een tuin poseert. In 1967 maakt hij de tekening Myself as a Marble Fountain.
Met het beeld van de kunstenaar als fonteinfiguur speelt Nauman in op een traditionele mythe rondom de kunstenaarsfiguur, zijnde een haast profetisch wijze figuur met onuitputtelijke bruisende scheppingskracht.