Panis Angelicus (1970-1989) - Thomas Lanigan-Schmidt

door Steven Kolsteren

De installatie Panis Angelicus (Brood van de Engelen; naar een hymne uit de dertiende eeuw van Thomas van Aquino) van de Amerikaanse kunstenaar Thomas Lanigan-Schmidt werd in 1987 aangekocht en toen door de kunstenaar zelf opgebouwd in het Groninger Museum.

De eerste versie maakte hij al in 1981 met als titel The Bread of Life and the Fruit of the Fall: sexism, racism, marxism, capitalism and the Picture of Dorian Gray. De complexe titel en het langdurige rijpingsproces worden gereflecteerd in het werk zelf. Het is een uitgebreid huisaltaar in een kleine barokke kapel, met daarin: twee kandelaars, achttien engeltjes, kelken, Madonna’s met kind, muizen, een geannoteerd exemplaar van het boek The Picture of Dorian Gray van Oscar Wilde, veel papieren bloemen, gefrommelde zilver- en goudwikkels, plaatjes uit verpakkingen, folie, speelgoedbijtje en kerstlampjes.

Thomas Lanigan-Schmidt, Panis Angelicus, 1970-1987, installatie, 275 x 430 cm, collectie Groninger Museum. (De afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)
Thomas Lanigan-Schmidt, Panis Angelicus, 1970-1987, installatie, 275 x 430 cm, collectie Groninger Museum. (De afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)

Hoewel alles verwijst naar een eredienst of religieus gebouw, is het geen parodie op religie, noch een verheerlijking van religie. Hij verwijst meer naar de verwondering van kinderen en ‘eenvoudige’ mensen, waarbij met veel glitter en fantasie een wonderlijke wereld wordt gecreëerd. Voor de kunstenaar is het een universele esthetiek, die in volksculturen en in niet-westerse culturen overdadig tot uiting komt.
Lanigan-Schmidt groeide op als immigrantenzoon in een volksbuurt. Hij werd geïnspireerd door zijn moeder, die figuurtjes knipte uit verpakkingsmateriaal en met gouden wikkeltjes op een Kerststal plakte.
 

Ornament & Versiering - Pattern & Decoration

De nadruk op ornament en versiering is ook terug te vinden bij Robert Kushner. Hij schilderde gestileerde danseressen met een gouden scarabee op hun lichaam uit Verdi’s opera Aïda, op een achtergrond van lappen stof, waarbij figuur en achtergronddecoratie gelijkwaardig zijn geworden. Het doek is niet opgespannen en kan als wandkleed aan de muur worden geprikt of ergens worden neergelegd. Aan de randen loopt de voorstelling gewoon door, alsof er een stuk stof is afgeknipt om verder verwerkt te worden. Ook Kim MacConnel maakt geen traditionele schilderijen. Hij voerde samen met zijn vrouw performances uit, gekleed in beschilderde doeken, die na afloop aan de wand werden gehangen.
Het werk van deze kunstenaars, die zich nadrukkelijk wilden afzetten tegen de elitaire wereld van de ‘autonome’ kunst, wordt gerekend tot de Pattern & Decoration. Deze stroming ontstond in de jaren zeventig in de Verenigde Staten en kan als voorloper worden beschouwd van de vermenging van kunst, design en decoratie in de Europese en Amerikaanse kunst van de jaren tachtig. Om die reden is toen een inhaalmanoeuvre door het Groninger Museum gepleegd met aankopen van enkele belangrijke stukken, temeer daar in Europese musea deze kunstenaars vrijwel geheel ontbreken.