Mechanisch hoofd / De geest van onze tijd (ca. 1920) - Raoul Hausmann

Van onze redactie
  

We zien een houten hoofd, waaraan verschillende materialen en objecten bevestigd zijn. Over het voorhoofd loopt een stukje meetlint met daarnaast een vastgenageld bordje ‘22’ en het mechaniek van een klok. Bovenop het hoofd is een uitschuifbare beker geplaatst, het type dat door Duitse soldaten in het leger werd gebruikt. Op de plaatsen van de oren zit aan de ene kant een houten liniaal met stelschroeven, en aan de andere kant een juwelenkistje met daarin een drukwalsje.

Raoul Hausmann, Mechanisch hoofd (De geest van onze tijd), ca. 1920, hout, leer aluminium, messing en karton, 32 x 23 cm, Centre Georges Pompidou, Parijs.
Raoul Hausmann, Mechanisch hoofd (De geest van onze tijd), ca. 1920, hout, leer aluminium, messing en karton, 32 x 23 cm, Centre Georges Pompidou, Parijs.

Het werk Mechanisch hoofd (De geest van onze tijd) van de Duitse dadaïst Raoul Hausmann, is een goed voorbeeld van een assemblage. Het is een driedimensionale collage van enkele ‘objets trouvés’ - al bestaande industrieel geproduceerde voorwerpen - uit het dagelijks leven. Zulke industriële voorwerpen worden in de kunst en context van de dadaïst Marcel Duchamp ook wel readymades genoemd.
In 1966 verklaarde Hausmann, dat hij het werk de alternatieve titel De geest van onze tijd gaf, omdat hij wilde aangeven dat het menselijke bewustzijn van zijn tijd alleen nog maar leek te functioneren dankzij allerlei onbeduidende hulpmiddelen. Deze voegde hij daarom aan de buitenkant van het menselijk brein toe. Het kunstobject zou de tijd van vlak de na de Eerste Wereldoorlog weerspiegelen, omdat de mens alleen nog maar op het meetbare en objectieve van apparatuur durfde te vertrouwen. De liniaal en de klok, het gedrukte woord, vormen de richtlijnen voor de mens van zijn tijd, wiens ogen een lege blik bezitten. Deze mens staart wezenloos voor zich uit, zo wil Hausmann laten zien dat de mens een hersenloze robot is geworden, die het aan een eigen wil ontbreekt.
Mechanisch hoofd (De geest van onze tijd) is één van de bekendste dadaïstische sculpturen van Hausmann, die tevens fotomontages maakte, soms samen met zijn geliefde Hannah Höch. Vanaf 1925 zou hij zich echter volledig aan de fotografie gaan wijden.