Nude Descending a Staircase no. 2 (1912) - Marcel Duchamp

Een controversieel schilderij uit 1912

Van onze redactie

In december 1911 maakte Marcel Duchamp (1887-1968) de eerste versie van Nude Descending a Staircase. In dezelfde maand maakte hij Sad Young Man on a Train, een portret van hem zelf, onderweg van Parijs naar Rouen. In beide schilderijen zien we hetzelfde motief vormgegeven: een opeenvolgende reeks van verschillende posities van het menselijk lichaam.

Marcel Duchamp, Nude Descending a Staircase, No. 2, 1912. Olieverf op doek, 147 x 89 cm. Philadelphia Museum of Art, Pennsylvania, USA
Marcel Duchamp, Nude Descending a Staircase, No. 2, 1912. Olieverf op doek, 147 x 89 cm. Philadelphia Museum of Art, Pennsylvania, USA

Een maand later maakte hij de uiteindelijke versie. Het is waarschijnlijk het beruchtste schilderij van Duchamp, voornamelijk omdat het negatieve reacties opriep toen het werd tentoongesteld tijdens de Armory Show in New York van 1913. Er is nog even sprake van geweest dat het werk eerder, in maart 1912, getoond zou worden tijdens de Salon des Indépendants in Parijs. Daar werden de gemaakte werken uit de winterperiode getoond aan een groot publiek. Enkele kubisten, die daar ook hun werk presenteerden, waaronder Robert Delaunay en Jean Metzinger, vonden Nude Descending a Staircase teveel afwijken van het kubisme. De titel gaf volgens hen veel te letterlijk aan wat er op het schilderij gebeurde. Ze vonden de titel iets karikaturaals hebben. Duchamp werd daarom vriendelijk verzocht de titel aan te passen. Maar het weerbarstige genie peinsde er niet over en trok zijn schilderij nog voor de salon geopend werd terug. "A nude never descends the stairs," memoreert Duchamp in een interview, "a nude reclines, you know. Even their little revolutionary temple couldn't understand that a nude could be descending the stairs."  (Uit: Arturo Schwartz, The complete Works of Marcel Duchamp).
 

Niet kubistisch en niet futuristisch, maar eigenzinnig 'Duchampiaans'

De titel vormde niet het enige verschil met kubistisch werk van andere kunstenaars. Het verbeelden van beweging wordt door de kubisten eigenlijk niet toegepast. De Italiaanse futuristen echter, die door de kubisten als ‘rivalen’ werden beschouwd (en vice versa), kozen het weergeven van beweging juist als hun favoriete thema. Duchamp had een uniek eigenzinnig schilderij gemaakt, dat vanwege de vorm als kubistisch kon worden beschouwd en vanwege de thematiek - de verbeelding van beweging - als een schilderij van het futurisme. Daarmee en ook door zijn titel was het een zeer modern schilderij, immers zowel de kubisten als de futuristen vormden de avant-garde van hun tijd. Zij streefden voor alles naar vernieuwing. Zij zetten zich nadrukkelijk af tegen de kunststijl, zoals die op de academies onderwezen werd.
In februari van 1911 werd een grote tentoonstelling geopend van de futuristen in Galerie Gernheid-Jeune in Parijs, waar Duchamp ook op de opening aanwezig was. Hij beweert zelf echter dat hij de eerste schets in olieverf al in januari 1911 maakte, dus voordat hij de tentoonstelling gezien had. Hij zou bovendien veel meer beïnvloed zijn door de fotostudies van Eadweard Muybridge, die bewegingen van mensen en dieren vastlegde door middel van series van foto's waarin dier en mens in verschillende opeenvolgende posities waren vastgelegd. Daarnaast was de film in die tijd in opmars. Duchamp was in zijn tijd dus zeker niet de enige die zich bezighield met het vastleggen van beweging, maar hij leek die eer in ieder geval te willen claimen ten nadele van de futuristen.