De steenkloppers (1849) - Gustave Courbet

Van onze redactie
   

Dit schilderij van Gustave Courbet uit 1849 illustreert goed het gedachtegoed achter de stroming van het realisme van het eerste uur. Courbet was halverwege de negentiende eeuw de eerste, die de vernieuwende realistische stijl op de kaart zette. Kunstenaars als Courbet, Millet en Daumier wilden voor alles de werkelijkheid tonen. 

Gustave Courbet, De Steenkloppers, 1849, olieverf op doek, 160 x 259 cm, voormalige Gemäldegalerie Dresden [Het schilderij is vernietigd]
Gustave Courbet, De Steenkloppers, 1849, olieverf op doek, 160 x 259 cm, voormalige Gemäldegalerie Dresden [Het schilderij is vernietigd]

De realisten wilden de wereld laten zien zoals die is en verzetten zich daarom tegen de gedramatiseerde taferelen van de romantiek en de geïdealiseerde decorachtige stijl van het neoclassicisme, de stijlen die de eerste helft van de negentiende eeuw hadden bepaald. Er zat inhoudelijk gezien ook een sociaal-politieke kant aan het realisme van de negentiende eeuw. Courbet laat op dit schilderij beeldvullend twee arbeiders zien, bewust is door hem gekozen voor mensen van de laagste sociale klasse. Zonder scrupules toont de kunstenaar de armoede van deze twee steenkloppers. Ze zijn gekleed in lompen, hun kleding is vies en gescheurd. Ze zijn een weg aan het aanleggen in de brandende zon. Courbet toont genadeloos hoe zwaar het werk van deze mensen eigenlijk is, ze moeten grotere stenen met een zware hamer in kleinere stukken slaan om zo het wegdek te creëren. Hij voert dat bewust uit op het grote formaat van een historiestuk. Dat was volgens de academische regels en traditie bedoeld om taferelen van meer statuur op weer te geven, zoals veldslagen, de geboorte van Venus of belangrijke historische gebeurtenissen zoals de kroning van een staatshoofd. In het formaat schuilde eigenlijk het belangrijkste probleem, dat critici en de gevestigde kunstwereld hadden met dit werk. Op zich waren arbeiders en hun werk wel eerder geschilderd in kleine genrestukken, maar nooit was deze arbeidersklasse zo op de voorgrond gesteld. Het voelde als een directe bedreiging van de maatschappelijke orde. Dit vernieuwende werk werd dan ook niet direct getolereerd in zijn tijd, maar het wordt intussen gerekend tot de baanbrekende iconen van de moderne kunst, al bestaat het schilderij niet meer, het werd verwoest tijdens het bombardement van Dresden in 1945.