Stilleven met bloemen en gouden bokalen (ca. 1612) - Clara Peeters

Van onze redactie
     

De Vlaamse kunstenares Clara Peeters (1594-na 1657) geldt als één van de pioniers bij de ontwikkeling van het stilleven als zelfstandig genre tijdens de barok in de vroege zeventiende eeuw. Er is heel weinig over de kunstenares bekend, maar wel dat ze in de jaren twintig van de zeventiende eeuw enige tijd in Den Haag en Amsterdam werkte en daardoor invloed heeft uitgeoefend op de 'ontbijtjes' van Nederlandse stillevenschilders als Floris van Schooten, Floris van Dyck en Nicolaes Gillis.

Clara Peeters, Stilleven met bloemen en gouden bokalen, 1612, olieverf op hout, 19.5 x 49 cm, Staatliche Kunsthalle, Karslruhe
Clara Peeters, Stilleven met bloemen en gouden bokalen, 1612, olieverf op hout, 19.5 x 49 cm, Staatliche Kunsthalle, Karslruhe

Omstreeks 1600 schilderde Peeters, net als haar vermoedelijke leermeester Osias Beert, 'gedekte tafels', dat als een zelfstandig subgenre beschouwd wordt binnen de traditie van het zeventiende-eeuwse stillevengenre. Ze legt hierin een specifieke gewoonte van haar tijd vast. Men plaatste bij bijzondere gelegenheden kostbare bezittingen als gouden bokalen, zilveren schalen, schelpen, gouden munten, porselein en delicatessen op het buffet om daarmee te pronken. Stilleven met bloemen en gouden bokalen kan als een variant van die traditie beschouwd worden en heeft verschillende kenmerken van een vroeg stilleven. Het is vanuit een hoog standpunt geschilderd, waardoor we op het tafelblad kijken, dat perspectivisch gezien iets naar voren lijkt te hellen. De objecten overlappen elkaar nauwelijks, en staan op type gesorteerd naast elkaar. Daarin onderscheidt dit stilleven zich compositorisch van latere zeventiende-eeuwse stillevens, zoals die van de Haarlemse kunstenaar Willem Claeszoon Heda. Een bijzonderheid in Stilleven met bloemen en gouden bokalen is, dat in de rechterbokaal in elke glimmende uitstulping een miniatuur zelfportret van de kunstenares te zien is, wat de kunstenares ook graag in andere van haar stillevens toepaste.