Christ and the Lamb (1988) - Jeff Koons

door Steven Kolsteren

Christ and the Lamb van de Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons kan omschreven worden als een spiegel met een complexe decoratieve reliëflijst - maar evengoed als een sculptuur bestaande uit verguld hout en spiegelglas. Is het een gebruiksvoorwerp of een zelfstandig beeldhouwwerk? Het werk bevindt zich in de collectie van het Groninger Museum.

Jeff Koons, Christ and the Lamb, 1988, object met spiegelglas, 178 x 139, 20 cm, collectie Groninger Museum. (Deze afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)
Jeff Koons, Christ and the Lamb, 1988, object met spiegelglas, 178 x 139, 20 cm, collectie Groninger Museum. (Deze afbeelding is ter beschikking gesteld door het Groninger Museum)

De omtrek is ontleend aan een gedeelte van Leonardo da Vinci’s schilderij Anna te drieën (1510-12, Louvre, Parijs; zie fragment), namelijk het kindje Jezus met een lammetje. Koons gebruikt hier, zoals zoveel kunstenaars in de jaren tachtig, een citaat uit de kunstgeschiedenis, maar wat bedoelt hij ermee? Hoe past het in zijn oeuvre en in het verzamelbeleid van het Groninger Museum?
Het vergulde reliëf, dat Koons liet uitvoeren door traditionele ambachtslieden in Beieren, verwijst niet alleen naar Leonardo’s schilderij, maar ook naar de weelderige beeldtaal van de Rococo. Leonardo schilderde een dramatisch moment: het kind wendt zich af van de moeder en omhelst een lammetje. Maria wil hem losmaken van het lam, want zij beseft dat het geen knuffelbeest is maar het offerdier, symbool van het toekomstig lijden van haar zoon. Bij Koons is deze specifieke symbolische inhoud niet meer waar te nemen. Hij heeft er iets nieuws voor in de plaats gebracht: in de spiegelgedeeltes ziet de kijker niet het kind of het lammetje, maar zichzelf, zij het gefragmenteerd.
Koons’ werk past niet alleen in de grensvervaging tussen disciplines in de jaren tachtig – de hiërarchie tussen kunst en design, tussen ‘hoge’ en ‘lage’ kunst werd ter discussie gesteld – maar rekent ook af met de tegenstelling tussen respectvolle contemplatie en wulps kijkplezier. Hij probeert taboes te doorbreken door tegengestelde waarden met elkaar te verenigen. Daarbij hanteert hij banaliteit in al zijn werk, van schaamteloze reclame voor zichzelf tot porno, om door het waslaagje van de beschaving van de brave burgerij heen te breken.
Zijn werk past in de mentaliteit van het toenmalige aankoopbeleid van Frans Haks en in het nieuwe gebouw van het Groninger Museum: het citeren van kunstwerken en er een eigentijds geheel van maken, de vermenging van de disciplines kunst en design, het serieus nemen van de commerciële aspecten van kunst. Christ and the lamb sluit zowel aan bij de Pattern & Decoration installaties als bij het museumgebouw zelf: exuberant, uitdagend en publiek- en marketinggericht.