Fruitmand (ca. 1632) - Balthasar van der Ast

Van onze redactie
 

Dit schilderij van een fruitmand is geschilderd door Balthasar van der Ast (Middelburg 1593/94 - Delft 1657), een Nederlandse kunstschilder uit de periode van de barok, die zich had gespecialiseerd in fruit- en bloemstillevens.

Baltahsar van der Ast, Fruitmand, ca. 1632, olieverf op hout, 14.3 x 20 cm, Staatliche Museen zu Berlin, Berlijn
Baltahsar van der Ast, Fruitmand, ca. 1632, olieverf op hout, 14.3 x 20 cm, Staatliche Museen zu Berlin, Berlijn

Op het eerste gezicht lijkt het in dit schilderij louter om fruit te gaan, maar als we goed kijken zien we dat er ook vliegen, vlinders en libellen zijn afgebeeld. Zoals bij veel stillevens uit de barok het geval is, heeft ook deze afbeelding een diepere betekenislaag. In dit geval haakt de symboliek aan bij die van de middeleeuwen. De insecten, die geassocieerd werden met de duivel, symboliseren de afbraak en de dood. Zo symboliseert dit stilleven op subtiele wijze het spanningsveld tussen het goede en het kwaad, tussen dood en wederopstanding, dat een belangrijk onderdeel vormt van de christelijke leer. De hagedis (rechts op de voorgrond tussen de appels en de fruitmand) staat voor de wederopstanding. Het beest zou immers meerdere levens hebben, afgeleid uit de eigenschap, dat hij meerdere keren in zijn leven vervelt. Het afgebeelde fruit staat voor het goede dat de schepping heeft voortgebracht. Beurse plekken op het fruit symboliseren verval en het tijdelijke van al het leven. De appel symboliseert tegelijkertijd de erfzonde, die Jezus voor de mensheid op zich heeft genomen. Deze erfzonde, anders gezegd onze menselijke tekortkomingen, treft alle mensen vanaf hun geboorte. Volgens de christelijke leer in de Bijbel zou de erfzonde ontstaan zijn met het verhaal van Adam en Eva en de zondeval. Ook de druiven, gelegen in de fruitmand naast de appel, hebben een symbolische functie. Zij staan voor de leerlingen van Jezus, ook wel aangeduid als de ware wijnstok. Zo hield dit fruitstilleven haar beschouwers een wijze les voor, die haar basis vindt in de christelijke geloofsovertuiging. Zie voor vergelijkbare christelijke symboliek het Vanitas-stilleven van Pieter Claesz.