De apotheose van Homerus (1827) - J.A.D. Ingres

Van onze redactie
   

Het schilderij De apotheose van Homerus door Jean Auguste Dominique Ingres kan worden beschouwd als een goed voorbeeld van de stijl van het neoclassicisme. Ingres schilderde het in opdracht van koning Charles X van Frankrijk voor één van de ruimtes van het Louvre te Parijs.

Jean Auguste Dominique Ingres, De apotheose van Homerus, 1827, olieverf op doek, 386 x 515 cm, Louvre, Parijs
Jean Auguste Dominique Ingres, De apotheose van Homerus, 1827, olieverf op doek, 386 x 515 cm, Louvre, Parijs

Een apotheose houdt in, dat iemand tot de rang der goden wordt verheven of dat aan iemand buitengewone lof wordt toegewezen. In dit geval valt Homerus deze eer te beurt, de schrijver, die vanwege de Ilias en de Odyssee beschouwd wordt als de belangrijkste schrijver uit de klassieke oudheid. Dat Ingres voor Homerus kiest en hem plaatst in een setting voor een Griekse tempel, terwijl de personages gekleed zijn in kledij uit de oudheid is al een bevestiging van één van de stijlkenmerken van het neoclassicisme, de nadrukkelijke verwijzing naar de cultuur van de klassieke oudheid. De compositie heeft een statisch karakter door de ingehouden actie van de afgebeelde personages, ook zeer gebruikelijk in neoclassicistische schilderijen. De keuze voor een symmetrische evenwichtige compositie, waarin verticalen overheersen (de staande personages) en enkele duidelijke horizontalen (de traptreden, de architraaf boven de zuilen van de tempel en de denkbeeldige horizontale baan, die wordt verkregen door de schouderlijn en hoofden van de staande figuren). Tot slot zijn ook de toepassing van heldere lokale kleuren en de onzichtbaarheid van de penseelvoering kenmerken van de neoclassicistische stijl.
Op het schilderij zit Homerus in het centrum op een troon, terwijl hij door de personificatie van de Roem (de gevleugelde vrouwfiguur rechts achter hem) gelauwerd wordt. Bij deze plechtigheid zijn tientallen briljante figuren uit de wereld van kunst en cultuur aanwezig uit de klassieke oudheid en de moderne tijd. Aan Homerus voeten zien we rechts - gezeten op de tempeltrap - in de groene mantel de personificatie van de Odyssee. Ze heeft een roeispaan op haar schoot als symbool voor de tienjarige zwerftocht van Odysseus. Links in de rode mantel zien we de personificatie van de IIias, naast haar ligt een zwaard als symbool voor de strijd van de Trojaanse oorlog, waar de Ilias immers over handelt.
Onder de aanwezigen van de plechtigheid vinden we rechts onder meer de Griekse wijsgeren Plato, Aristoteles en Socrates, de renaissance kunstenaars Michelangelo (staande derde van rechts, ietwat verscholen op de achtergrond) en Rafaël (staand in zwart wit gekleed links), die aan de hand gehouden wordt door Apelles, hofschilder van Alexander de Grote, die wordt beschouwd als de grootste schilder uit de klassieke oudheid. Alexander de Grote is ook zelf present, hij staat in goudgeel harnas met helm helemaal rechts. In het groepje linksonder vooraan bevinden zich Shakespeare, Mozart en Nicolas Poussin (diegene met lang zwart haar en snor, in het midden vooraan staat, terwijl hij naar de beschouwer kijkt). In het groepje rechtsonder vooraan bevinden zich tenslotte de Franse toneelschrijvers Racine en Molière en de componist Gluck.