De geboorte van Venus (1863) - Alexandre Cabanel

Van onze redactie
 
Deze versie van De geboorte van Venus van Alexandre Cabanel vormde één van de hoogtepunten van de Salon van 1863. Keizer Napoleon III kocht het schilderij voor zijn privécollectie. Het schilderij is tegenwoordig te zien in Musée d'Orsay te Parijs. De geboorte van Venus was een populair thema in de schilderkunst van de negentiende eeuw, maar ook daarvoor zijn talloze versies geschilderd. Beroemd is De Geboorte van Venus van Sandro Botticelli, een kunstenaar uit de vroege renaissance.

Alexandre Cabanel, De geboorte van Venus, 1863, olieverf op doek, 130 × 225 cm, Musée d'Orsay, Parijs
Alexandre Cabanel, De geboorte van Venus, 1863, olieverf op doek, 130 × 225 cm, Musée d'Orsay, Parijs

Cabanel schildert het moment dat Venus geboren wordt en door het schuim van de golven aan land wordt gebracht. Het gaf de kunstenaar de mogelijkheid een erotisch getint schilderij te schilderen, zonder het publiek te schofferen. Het naakt werd gerechtvaardigd en geaccepteerd door het publiek vanwege het onderliggende mythologische verhaal. Hij had het naakte lichaam bovendien in een gekuiste geïdealiseerde vorm weergegeven. De schaamstreek is in zijn details eigenlijk min of meer overgeslagen. De schrijver Emile Zola vergeleek de gelijkmatige tint van de Venus met wit en roze marsepein. Ze was zeker verleidelijk, maar niet van vlees en bloed. Zie ook een later gedateerde en vergelijkbaar gekuiste academische versie van de Geboorte van Venus (van William-Adolphe Bouguereau)
Terwijl Cabanel zijn succes in 1863 bezegeld werd op de officiële salon, werd het schilderij Olympia (zie Déjeuner sur l'herbe) van Manet datzelfde jaar in de Franse hoofdstad beschimpt op de Salon des Refusés. Het werd een schandaal. Manet had net als Cabanel een liggend vrouwelijk naakt geschilderd, maar deze keek de beschouwer heel confronterend recht in de ogen aan, en was niet volgens de academieregels geïdealiseerd. Het was een gewone naakte vrouw, niet Venus of een andere godin. Manet verschuilde zich niet achter de thematiek van de klassieke mythologie. Hij schilderde naar de ideeën van het niets verhullende realisme van zijn voorbeeld Gustave Courbet.