Naturalisme

Een bijna fotografische schilderstijl

Van onze redactie
 

De schilderstijl van het naturalisme is verwant aan het realisme van de late negentiende eeuw. De thematiek van beide stijlen wijkt echter van elkaar af.

Jules Bastien-Lepage, Les Foins, 1877, olieverf op doek, 181 x 199 cm, Musée d'Orsay, Parijs
Jules Bastien-Lepage, Les Foins, 1877, olieverf op doek, 181 x 199 cm, Musée d'Orsay, Parijs

De kunstenaars van het realisme gaan in hun schilderijen in op sociale en maatschappelijke problematiek. De naturalisten hebben een voorliefde voor de natuur, en werkten graag ‘en plein air’, in de buitenlucht, net als de impressionisten. De naturalisten schilderen het dagelijks leven op het platteland, terwijl de impressionisten veelal de vrijetijdsactiviteiten van de bourgeoisie in beeld brengen. Bovendien is voor de kunstenaars van het naturalisme het verfijnen van hun schilderstechnieken eerste prioriteit. De naturalistische schilderstijl is gedetailleerd en gaat uit van duidelijke scherp begrensde vormen, in tegenstelling tot de losse en spontane penseelstreek van de impressionistische schilderstijl. De naturalistische schilderijen zijn tot in detail, haast fotorealistisch uitgewerkt. Het is bekend dat veel kunstschilders van deze stroming gebruik maakten van fotografie als voorbeeldmateriaal. Sommige kunstenaars kwamen hier openlijk voor uit, anderen probeerden het te verbergen door hun fotomateriaal te vernietigen.
 

Bastien-Lepage inspireert internationaal

Een belangrijke kunstschilder van het naturalisme, Jules Bastien-Lepage, behoort misschien wel tot de laatste categorie. Van deze Franse kunstenaar zijn echter nooit voorbeeldfoto's aangetroffen. Een goed voorbeeld van een schilderij in de stijl van het naturalisme is zijn Les Foins (de hooiers) uit 1877. Op het schilderij zien we een jong stel rustend in het gras, de man ligt achterover met zijn hoed over zijn gezicht getrokken. De vrouw zit rechtop en staart uitgeblust in de verte. Een minder expliciet naturalistisch maar even bekend schilderij van de kunstenaar is Jeanne d'Arc uit 1879. Bastien-Lepage heeft ondanks zijn korte leven, hij werd slechts 36 jaar, kunstenaars op internationaal niveau langdurig geïnspireerd. Zo was de eveneens jong gestorven Marie Bashkirtseff een groot bewonderaar van het werk van Bastien-Lepage.
Niet alleen in Frankrijk, maar ook in Denemarken en België is de stijl van het naturalisme toegepast. In Nederland is dit minder het geval. Vaak worden hier kunstwerken in de naturalistische stijl gecombineerd met decoratieve of impressionistische kenmerken. Een voorbeeld daarvan is de Haagse School. Het werk van de Nederlandse portretschilder, tevens criticus en theoreticus, Jan Veth wordt wel tot het naturalisme gerekend. Ook Isaac Israëls werkte in de late jaren negentig van de negentiende eeuw in een naturalistische stijl. Israëls geeft het leven in de grote stad weer in zijn schilderijen. Hij liet zich inspireren door de Franse schrijver Emile Zola, die beschouwd wordt als voorvechter voor het naturalisme in de literatuur.