Piero della Francesca (1410/20-1492)

Van onze redactie
    

Piero della Francesca, geboren in Borgo Sansepolcro nabij Arezzo, geldt als één van de belangrijkste kunstenaars van de Italiaanse vroege renaissance. Uit zijn werk spreekt niet alleen de geest van de humanistische idealen van zijn tijd, hij paste daarin ook de Florentijnse ontdekking van het lineaire perspectief toe.

Piero della Francesca, De doop van Christus, 1448-1450, tempera op paneel, 167 x 116 cm, National Gallery, Londen
Piero della Francesca, De doop van Christus, 1448-1450, tempera op paneel, 167 x 116 cm, National Gallery, Londen

Over de toepassing van lineair, luchtperspectief en de geometrische compositie schreef Della Francesca, die ook een opleiding tot wiskundige had genoten, een theoretische verhandeling, getiteld De prospectiva pingendi uit 1474-1482. De kunstenaar leert de architect Leon Battista Alberti persoonlijk kennen, de belangrijkste architect en theoreticus op het gebied van de schilderkunst van zijn tijd, die in zijn traktaat De Pictura uit 1434-1435 ingaat op de problemen van proportie en het perspectief. In het vroege werk De doop van Christus van Della Francesca uit 1448-50 (zie afbeelding) is de toepassing van het lineaire, lucht- en kleurperspectief al te zien. Hij weet dit gedurende zijn carrière echter steeds verder te perfectioneren, als voorbeeld daarvan kan bijvoorbeeld worden genoemd De geseling van Christus uit 1455-65, dat zich bevindt in de Galleria Nazionale delle Marche te Urbino. Dit werk toont geometrische soberheid en ordening in combinatie met een perfecte beheersing van het lineaire perspectief, waarbij Della Francesca er bovendien in slaagt de perspectivisch weergegeven architectuur een functie te geven met betrekking tot de inhoud van het schilderij. Naast het perspectief past de kunstenaar andere voor zijn tijd progressieve stijlmiddelen toe. In zijn rijpe werk krijgen de afgebeelde mensfiguren een monumentaal karakter, terwijl zij in intens fel licht worden weergegeven. Dergelijke vernieuwende aspecten in het oeuvre van Della Francesca inspireerden de latere kunstenaars van de hoogrenaissance, zoals Michelangelo, terwijl zijn theoretische geschriften werden verwerkt in latere publicaties zoals in De divina proportione (De gulden snede) van Luca Pacioli uit 1497, warvoor Leonardo da Vinci de illustraties maakte. Della Francesa werkt in het begin van zijn carrière - omstreeks 1439 - mee aan fresco's van Domenico Veneziano voor de Saint Egidio kerk in Florence. In die periode is ook invloed zichtbaar op zijn werk van Fra Angelico. Hij werkt aan het hof van de familie de Este te Ferrara en omstreeks 1445 aan het hof van de geleerde graaf Frederico III da Montefeltro te Urbino. Zijn beroemdste en grootste werk maakt hij echter tussen 1451 en 1466 voor de San Francesco basiliek te Arezzo, bestaande uit tien fresco's, welke de kruisiging van Christus verbeelden, een onafgemaakt werk dat hij overneemt van Bicci de Lorenzo, een kunstschilder van de Italiaanse gotiek. Het thema van deze frescoserie, getiteld De geschiedenis van het ware kruis, is gebaseerd op een 13e eeuws boek over het leven van de heiligen door Jacopo da Varazze (Giacomo da Varazze), waarin onder andere de middeleeuwse legende is opgetekend dat het kruis waaraan Jezus is gekruisigd afkomstig is van bomen uit de Hof van Eden, de tuin van God, uit het Bijbelse boek Genesis.
  

SCHILDERIJEN PIERO DELLA FRANCESCA