Peter Paul Rubens (1577-1640)

Hofschilder en diplomaat

Van onze redactie
 
De Vlaamse schilder, tekenaar en diplomaat Peter Paul Rubens geldt als de belangrijkste Vlaamse kunstschilder van de zeventiende-eeuwse barok. De veelzijdige kunstenaar schilderde Bijbelse, mythologische en historische taferelen. Ook excelleerde hij in het maken van landschappen, stillevens, jachttaferelen en portretten. Zie bijvoorbeeld het portret van markiezin Brigida Spinola Doria uit 1606. De kunstenaar was bijzonder productief. Ongeveer 1200 werken zijn aan Rubens toegeschreven.

Peter Paul Rubens, Kruisoprichting, 1610, olieverf op paneel, 460 x 340 cm., Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, Antwerpen
Peter Paul Rubens, Kruisoprichting, 1610, olieverf op paneel, 460 x 340 cm., Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, Antwerpen

Rubens werd geboren in het Duitse Siegen in 1577. Hij werd opgeleid door drie verschillende leermeesters. Eén van hen was Otto van Veen, die onder andere hofschilder was van de hertog van Parma. In 1600 vertrok Rubens naar Italië. Acht jaar lang was hij daar hofschilder van de hertog van Mantua, Vincenzo I Gonzaga. In Italië liet hij zich inspireren door de kunst van de klassieke oudheid. Hij verwierf er al snel roem met zijn eerste grote opdracht: het schilderen van een drieluik voor de Santa Croce in Rome. Daarna verbleef hij tijdelijk aan het hof van Spanje, om te schilderen, maar in de eerste plaats vanwege een diplomatieke opdracht.
 

Peter Paul Rubens, Madonna met kind en de schenkers Alexandre Goubeau en zijn vrouw Anne Antoni, ca. 1604, olieverf op doek, 124 x 84 cm, Musée des Beaux-Arts Tours
Peter Paul Rubens, Madonna met kind en de schenkers Alexandre Goubeau en zijn vrouw Anne Antoni, ca. 1604, olieverf op doek, 124 x 84 cm, Musée des Beaux-Arts Tours

Bewondering voor Italiaanse meesters

In 1608 werd Rubens aangesteld als stadsschilder van Antwerpen en als hofschilder van de aartshertog Albrecht van Oostenrijk. Hij ontving veel prestigieuze opdrachten, zowel voor kerken als openbare gebouwen. Hij schilderde een groot aantal altaarstukken en portretten in opdracht van de hertog. In 1610 verkreeg hij de opdracht voor De kruisoprichting, een monumentaal drieluik (zie afbeelding). Ten tijde van dit werk wordt de schilderstijl van Rubens sterk beïnvloed door de stijl van enkele Italiaanse kunstenaars van de renaissance. De ingewikkelde, gedraaide houdingen van gespierde lichamen in het werk van Michelangelo, en de ruime composities van de Venetiaanse kunstschilder Tintoretto zien we er duidelijk in terug. Nadat hij tussen 1628 en 1630 in Madrid verblijft in verban met zijn werkzaamheden als diplomaat, wordt ook het warme kleurgebruik van Venetiaanse kunstschilders als Titiaan zichtbaar in het werk van Rubens. Daarnaast bestudeerde Rubens de schilderkunst van Caravaggio. De kunstenaar is op dat moment al bijzonder succesvol en verkeert in de hoogste Europese kringen. In 1630 wordt hij door de Engelse koning Karel I tot ridder geslagen en een jaar later eveneens door de Spaanse koning Filips IV. In 1636 benoemt kardinaal-infant Ferdinand, zoon van Filips III van Spanje, Rubens tot hofschilder. Datzelfde jaar ontvangt hij de grootste opdracht van zijn carrière. Hij wordt gevraagd de decoratie van het Koninklijke jachthuis Torre de la Parada in Madrid te verzorgen. Voor deze opdracht schakelt hij hulp in van andere kunstschilders, onder wie de grote historieschilder Jacob Jordaens.
 
 

Grote invloed op andere kunstenaars

Rubens had een groot atelier met veel assistenten. Vaak zette Rubens het eerste ontwerp op, waarna zijn assistenten het werk voltooiden. De definitieve afwerking van de details deed hij meestal zelf. Eenzelfde werkmethode werd door Rembrandt toegepast in Amsterdam. Rubens is van grote invloed geweest op toonaangevende kunstschilders als Jan Brueghel, de zoon van Pieter Brueghel, en Anthonie van Dyck, die zijn carrière ook begon in het atelier van Rubens. De meeste kunstenaars van de Vlaamse schilderkunst van de vroege zeventiende eeuw hebben hun manier van werken aan Rubens te danken. Met zijn uitbundige stijl inspireerde hij tevens Franse schilders van de barok, zoals Charles Le Brun en kunstenaars van het rococo.