Michelangelo (1475 – 1564)

Één van de drie grote genieën uit de hoogrenaissance

Van onze redactie
 
Michelangelo was veelzijdig, zoals het van een ‘uomo universale’ van de Italiaanse renaissance verwacht werd: hij tekende, dichtte en schilderde, maar hij was vooral legendarisch als beeldhouwer. Naast zijn rivaal Leonardo da Vinci en de jongere kunstenaar Rafaël, wordt hij beschouwd als één van de belangrijkste en invloedrijkste kunstenaars uit de periode van de hoogrenaissance.

Michelangelo, plafond van de Sixtijnse Kapel, 1508-12, fresco, Vaticaan, Rome
Michelangelo, plafond van de Sixtijnse Kapel, 1508-12, fresco, Vaticaan, Rome

De beeldhouwer Michelangelo

Het vervaardigen van sculpturen was voor Michelangelo een tergende worsteling, waarin hij streefde naar perfectie en een pure, eigenlijk onbereikbare vorm. Dit werd hem ingegeven door de filosofie van Plato, die overtuigd was van één ware en zuivere vorm van alle dingen. De verschijnselen op aarde waren volgens Plato hooguit een reproductie hiervan. De worsteling van Michelangelo uit zich in een strijd tussen geest en materie. Deze strijd is voelbaar in zijn beelden, welke door een haast getergde spanning lijken te worden gekarakteriseerd. Zelfs figuren in rust bezitten een spierspanning, die wijzen op innerlijke onrust.
 
 

In de leer bij Ghirlandaio en in dienst van Paus Julius II

In 1475 werd Michelangelo geboren, als zoon van de burgemeester van de gemeenten Chiusi en Caprese. Zijn vader was geen voorstander van zijn keuze voor het kunstenaarschap, maar toch ging hij in 1488 in de leer bij de Florentijnse kunstschilder Domenico Ghirlandaio. Een jaar later verdiepte hij zich in de beeldhouwkunst. Dit deed hij op een school, welke in de tuin van Lorenzo I de’ Medici was opgericht. De Medici was een machtige en invloedrijke familie in Florence, welke tot 1494 de macht in handen heeft. In dat jaar valt Karel VIII van Frankrijk de stad binnen en wordt de stadstaat Florence een republiek.
In 1496 bezocht Michelangelo voor de eerste keer Rome. Kardinaal Riario wordt zijn beschermheer en hij werkt aan een marmeren standbeeld van Bacchus, de Romeinse god van de wijn. In 1501 wordt hem een groot blok marmer ter beschikking gesteld om voor de Dom van Florence de beroemde David te vervaardigen. Het marmer was het favoriete materiaal van de kunstenaar. Hij verkoos het boven het gieten van brons of andere materialen. Bekend is zijn Piëta uit 1499, welke zich bevindt in de S. Pieter te Rome. In 1505 ontvangt hij van paus Julius II de opdracht om een grafmonument te maken en het brengt Michelangelo in netelige situaties, omdat hij steeds weer van gedachten verandert over de bijzonderheden van de graftombe. Dezelfde paus geeft hem drie jaar later nog een ambitieuze opdracht, namelijk om het plafond van de Sixtijnse Kapel te beschilderen.
 

Michelangelo, Het laatste Oordeel, 1534-41, fresco, 1370 x 1200 cm, Sixtijnse kapel, Vaticaanstad (Rome)
Michelangelo, Het laatste Oordeel, 1534-41, fresco, 1370 x 1200 cm, Sixtijnse kapel, Vaticaanstad (Rome)

In dienst van nog meer pausen en het fatsoeneren van het laatste oordeel

Michelangelo was echter niet de enige kunstenaar in dienst van de paus. Deze had vele kunstenaars in dienst, wat tot onderlinge jaloezie en gekonkel leidde om de gunsten van de paus. Zo probeerde Bramante, de architect van de Sint Pieter in Rome, de paus te overtuigen om af te zien van de ambitieuze graftombe waar Michelangelo in opdracht aan werkte.
Ook bij de volgende paus, Leo X, die stamde van de familie De’ Medici, was Michelangelo in dienst. Van hem kreeg hij in 1516 de opdracht om een façade voor de kerk van San Lorenzo in Florence te ontwerpen. En ook werd hem gevraagd de Nieuwe Sacristie voor het grafmonument van De' Medici te ontwerpen. Onder Clemens VII, de volgende paus, werkt hij hier aan verder. Het proces wordt echter in 1527 onderbroken, als de familie De' Medici wederom genoodzaakt is te vluchten uit Florence, omdat Karel V met zijn legers Rome plunderde. In 1534 kan hij weer verder werken aan het grafmonument, welke hij uiteindelijk in 1545 met behulp van andere beeldhouwers voltooit.  In 1547 werd Michelangelo benoemd tot opperbouwmeester van de Sint Pieter in Rome, door paus Paulus III. De gigantische basiliek was al veertig jaar in aanbouw.
De hooggewaardeerde kunstenaar ontving echter niet alleen maar lof met betrekking tot zijn kunstwerken. In 1564 besloot het kerkbestuur dat ingegrepen moest worden met betrekking tot de onfatsoenlijke naakte lichaamsdelen die zo prominent aanwezig waren in zijn fresco van Het Laatste Oordeel. Verschillende delen werden daarom overgeschilderd met verhullende draperieën.