Jacques-Louis David (1748-1825)

Voorman van het neoclassicisme

Van onze redactie
 
De Franse kunstschilder Jacques-Louis David wordt beschouwd als dé voorman van het neoclassicisme in Frankrijk. Schoolvoorbeeld voor deze stroming is zijn schilderij De eed van de Horatii uit 1784-85. Maar ook was hij tijdens zijn leven al beroemd vanwege zijn uitmuntende portretten. Zie bijvoorbeeld het Portret van Juliette Récamier uit 1800.

Jacques-Louis David, De dood van Socrates,1787, olieverf op doek, 130 x 196 cm, Metropolitan Museum of Art, New York
Jacques-Louis David, De dood van Socrates,1787, olieverf op doek, 130 x 196 cm, Metropolitan Museum of Art, New York

Vroeg in zijn carrière werd David mede beïnvloed door de belangrijkste Franse schilder van het rococo François Boucher, die zijn schilderijen bij uitzondering op de antieke mythologie baseerde, zoals in het geval van zijn schilderij Hercules en Omphale.
Van 1775 tot 1780 verbleef David in Rome, dankzij de prestigieuze Prix de Rome die hij in 1774 had gewonnen met het schilderij Erasistratos ontdekt de oorzaak van de ziekte van Antiochos. In Rome ontwikkelde hij zijn grote belangstelling voor de antieke oudheid. Hij verdiepte zich in de theorieën van de Duitse kunsttheoreticus en archeoloog Johann Joachim Winckelmann en in die van kunstenaar Anton Raphael Mengs. Een vroeg neoclassicistisch schilderij van David is Andromache rouwend om Hektor uit 1783. In 1784-5 gaat hij opnieuw naar Rome.
David was actief betrokken bij de Franse revolutie van 1789. Deze betrokkenheid komt terug in zijn schilderijen. Zo portretteerde hij met zijn beroemde schilderij De dood van Marat (1793) een vermoorde revolutionair en maakte hem door zijn schilderij tot een martelaar van de revolutie. Een vroeger schilderij van David, De lictoren brengen Brutus de dode lichamen van zijn zonen terug voor de begrafenis, had eigenlijk meer bij toeval een onderwerp dat uitgelegd werd in relatie tot de Franse revolutie. Het gaf David een extra zetje in de rug voor zijn status als toonaangevend kunstenaar. De revolutie werkte niet steeds in zijn voordeel. Vanwege zijn activiteiten binnen de revolutionaire politiek, belandde David kort in de gevangenis in 1794-5.
In het jaar van de staatsgreep van Napoleon schildert David het schilderij De Sabijnse vrouwen tussen de strijdende partijen. Al eerder, in 1795, had hij Napoleon voor het eerst ontmoet, door wie hij later tot hofschilder zal worden benoemd. Beroemd is het portret dat David maakt van Napoleon als bedwinger van de Alpen, zie Napoleon steekt de Alpen over bij de St. Bernardpas. Hij schilderde een reeks portretten ter verheerlijking van de keizer, bij welke hij zich in zijn stijl steeds liet leiden door de antieke Grieks-Romeinse beeldhouwkunst. Na de val van Napoleon in 1815 verbleef de kunstenaar in ballingschap in Brussel, waar hij in 1825 kwam te overlijden. Het neoclassicisme van David is van grote invloed geweest op de negentiende-eeuwse Franse schilderkunst. Hij had vele toonaangevende leerlingen zoals Antoine-Jean Gros, die net als hij een groot aantal schilderijen maakte in opdracht van Napoleon. Maar vooral Jean Auguste Dominique Ingres, die ook een leerling van hem was, zette de neoclassicistische wijze van schilderen van David op grootse wijze voort.