Brancusi (1876-1957)

'Het wezen der dingen'

Van onze redactie

Constantin Brancusi, Vogel in de ruimte, 1928. Brons, hoogte 137 cm. The Museum of Modern Art, New York (anonieme schenking)
Constantin Brancusi, Vogel in de ruimte, 1928. Brons, hoogte 137 cm. The Museum of Modern Art, New York (anonieme schenking)

De in Roemenië geboren beeldhouwer Constantin Brancusi heeft zich nooit begeven in de kringen van de futuristische beweging. Toch heeft veel van zijn werk de typische dynamische en mechanische eigenschappen van het futurisme. De kunstenaar liet zich echter inspireren door primitieve Afrikaanse beelden en Roemeense volkskunst, waardoor hij zich duidelijk onderscheid van de futuristen, welke hun blik vooral op de toekomst richtten.
 
In 1904 verhuist hij naar Parijs, waar hij een aantal jaar later Rodin ontmoet en bevriend raakt met de kunstenaars Modigliani, Léger en Rousseau. Zijn eerste solotentoonstelling heeft hij in 1914 in New York in de galerie van Alfred Stieglitz, die middels zijn galerie de Europese avant-garde van de moderne kunst introduceerde in Amerika.
Aanvankelijk werkte Brancusi voornamelijk in hout, maar in 1907 veranderde hij zijn manier van werken drastisch. In datzelfde jaar vervaardigde Picasso Les Demoiselles d’Avignon, dat een stijlbreuk betekende binnen zijn oeuvre. En ook Brancusi verandert in 1907 zijn werkwijze ingrijpend. Voor het eerst gaat hij rechtstreeks in steen werken, hij maakt Hoofd van een meisje, een werk dat helaas verloren is gegaan. Met zijn vereenvoudigde totaalvormen lijkt hij te reageren op de fragmentarische vormentaal van de kubisten. Het belangrijkste uitgangspunt voor Brancusi is echter van mystieke aard. Hij was op zoek naar ‘het innerlijke wezen der dingen’, dat hij tot uiting wilde brengen door 'zuivere vorm' te creëren. Binnen zijn oeuvre valt de eivorm op. Zoals in het liggende hoofd van zijn Slapende muze (1909) en bij zijn iconische object, getiteld Oorsprong van de wereld.
  

Liefde voor het ambacht

Het meest beroemde werk van Brancusi is wellicht Vogel in de ruimte, waarvan hij tussen 1923 en 1940 ongeveer vijftien versies maakte. Het beeld heeft niet letterlijk een vogelachtige vorm, het moet eerder gezien worden als een poëtische vertolking van de gestroomlijnde opgaande beweging van het vliegen. Sculpturen zoals deze zien er uit alsof ze machinaal vervaardigd zijn. Dit zorgvuldig glad gepolijste beeldhouwwerk is echter volledig handwerk. Het werk van Brancusi valt op door toepassing van het traditionele ambacht. Volgens de kunstenaar ook een voorwaarde om tot ware beeldhouwkunst te komen.