Amedeo Modigliani (1884 – 1920)

Van onze redactie
  

Kunstschilder Amedeo Modigliani werd geboren in Italië, in een welgestelde familie. Zijn korte leven stond in het teken van ziekte, alcohol- en drugsgebruik, maar tegelijkertijd bezat hij een overweldigende passie voor tekenen en schilderen.

Amedeo Modigliani, Zittend naakt, 1917, olieverf op doek, 114 x 75 cm, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Brussel
Amedeo Modigliani, Zittend naakt, 1917, olieverf op doek, 114 x 75 cm, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Brussel

Nadat hij voor een korte periode in Florence en aan de Reale Istituto di Belle Arti te Venetië had gestudeerd, vertrok hij in 1906 naar Parijs, waar hij ging studeren aan de Académie Colarossi. In zijn vroege werk is invloed zichtbaar van Paul Cézanne, Paul GauguinHenri de Toulouse-Lautrec en Théophile Alexandre Steinlen. Modigliani exposeerde in 1907 en 1912 op de Salon d’Automne van Parijs, de jaarlijks terugkerende herfsttentoonstelling. Ook op de belangrijkste alternatieve tentoonstelling, de Salon des Indépendants, werd zijn werk tijdens meerdere edities getoond, namelijk in 1908, 1910 en 1911.
Modigliani was bevriend met vele buitenlandse kunstenaars, die zich in Parijs hadden gevestigd, zoals Alexander Archipenko, Jacques Lipchitz en de Roemeense beeldhouwer Constantin Brancusi. Deze en andere buitenlandse kunstenaars, die tussen 1910 en 1940 in Parijs woonden en werkten, worden ook wel aangeduid als 'Ecole de Paris', de school van Parijs. Ze vestigden zich in Parijs vanwege de betrekkelijk goede economische omstandigheden voor kunstenaars - vele expositiemogelijkheden en florerende kunsthandel - maar ook vanwege de permanente inspirerende aanwezigheid van toonaangevende vooruitstrevende avant-garde kunstenaars uit de beginperiode van de moderne kunst zoals Picasso, Matisse, Braque, Léger en Rouault. Toch is er van een school nauwelijks sprake, want de stijlen van de kunstenaars, die hiertoe worden gerekend - naast genoemde ook kunstenaars als Marc Chagall, Chaim Soutine en Jules Pascin - is zeer verschillend.
Brancusi inspireerde Modigliani om te experimenteren met het maken van sculpturen, waar hij zich vervolgens op toelegde tussen 1909 en 1914. Hij maakte vooral hoofden, uit steen gehakt, die gekenmerkt worden door hun langgerekte vorm, amandelvormige ogen en lange nek (zie de afbeelding van Hoofd uit 1911-1912). Behalve het werk van Brancusi, vormde ook middeleeuwse en niet-westerse kunst een inspiratiebron voor zijn beeldhouwwerk. Modigliani bleef echter voor alles kunstschilder, die gespecialiseerd was in het schilderen van mensfiguren, portretten, gezichten en torso's tegen een neutraal gehouden achtergrond. Hij werd beïnvloed door kunstenaars van het symbolisme, het fauvisme en door de Prerafaëlieten.
Modigliani kende Picasso persoonlijk in de periode, dat deze samen met Braque het kubisme ontwikkelde. In het werk van Modigliani zijn zeker sporen van de kubistische stijl van Picasso terug te vinden, maar Modigliani ging nooit volledig mee in het kubisme. Hij bezocht regelmatig het atelier van Picasso, die net als hij werkzaam was in het ateliercomplex Bateau Lavoir aan de Rue Ravignan te Parijs. Daar hadden ook kunstenaars als Juan Gris, Georges Braque en Kees van Dongen hun atelier. Maar Modigliani was vooral zeer goed bevriend met Soutine en tot zijn directe vriendenkring behoorde ook Lipchitz, van beide kunstenaars schilderde hij intense portretten. De kunstenaar stond er om bekend, dat hij de ziel van de geportretteerde als geen ander in verf wist vast te leggen. Hij tekende portretten in cafés voor een kleine bedrag om zichzelf te onderhouden. Naast zijn vrienden portretteerde hij tevens anonieme studenten en kinderen, vooral van mensen die kosteloos voor hem wilden exposeren. Voor zijn schilderijen van naakten, zoals Zittend naakt uit 1917 (zie afbeelding), maakte hij echter wel gebruik van professionele modellen. In de serie naakten paste hij bij voorkeur kleuren als wit en dieprood toe in contrast tot het lichaam en de huidskleur, zoals ook te zien is bij het laken en de omgevingskleur van Zittend naakt. De lichamen van zijn geschilderde naakten zijn steeds scherp omlijnd en net als zijn sculpturen langgerekt van vorm. Deze schilderijen werden in zijn tijd zo onfatsoenlijk bevonden, dat ze door de politie bij een tentoonstelling in beslag werden genomen, ondermeer vanwege het buitensporig vertoon van schaamhaar. De eerste en enige solotentoonstelling van Modigliani tijdens zijn leven werd gehouden in 1917 bij Galerie Berthe Weill te Parijs. Dat is curieus want Modigliani wordt tegenwoordig beschouwd als één van de grootste kunstenaars uit de beginperiode van de moderne kunst. Zijn invloed is ondermeer zichtbaar in het werk van de Russische constructivist Naum Gabo
In 1920 overleed Modigliani op 35-jarige leeftijd aan de gevolgen van tuberculose in combinatie met overmatig alcohol en drugsgebruik. Zijn dood maakte diepe indruk op de gehele kunstenaarsgemeenschap van Montparnasse en Montmartre te Parijs. Alle kunstenaars woonden de begrafenis bij. Modigliani ligt begraven op de begraafplaats Père-Lachaise, de grootste en meest bekende van Parijs, waar vele beroemdheden uit de internationale wereld van kunst en cultuur begraven liggen, zoals de Franse dichter Guillaume Apollinaire, de Nederlandse kunstenaar Karel Appel, de Franse schrijver Honoré de Balzac, de Duitse beeldhouwer Hans Bellmer, de Poolse componist Frédéric Chopin, de Franse kunstenaar Eugène Delacroix, de Franse kunstenaar Jean Auguste Dominique Ingres, de Franse actrice Simone Signoret en de Ierse schrijver Oscar Wilde. De begraafplaats is ook een bezoek waard vanwege de vele sculpturen en reliëfs van vooraanstaande kunstenaars uit de periode vanaf de romantiek tot en met de periode van de moderne kunst.