Jan Steen (ca. 1626-1679)

Van onze redactie
  

Belangrijke kunstschilder uit Leiden in de Nederlandse gouden eeuw. Jan Steen is waarschijnlijk opgeleid door de Duitse historieschilder Nicolaes Knupfer in Utrecht. Steen werd geïnspireerd door het werk van de Haarlemse kunstenaars Isaac en Adriaen van Ostade. Mogelijk was hij enige tijd in de leer de laatste.

Jan Steen, In Weelde Siet Toe (of: 'De omgekeerde wereld'), 1663, olieverf op doek, 105 x 145.5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wenen
Jan Steen, In Weelde Siet Toe (of: 'De omgekeerde wereld'), 1663, olieverf op doek, 105 x 145.5 cm, Kunsthistorisches Museum, Wenen

In 1648 richt Jan Steen samen met Gabriël Metsu het Sint Lukas gilde op in Leiden. Hij wordt vervolgens assistent van de gerespecteerde landschapschilder Jan van Goyen uit Den Haag en trouwt met zijn dochter in 1649. Hij blijft voor van Goyen werken tot 1654, daarna beproeft hij zijn geluk in Delft, waar hij drie jaar een brouwerij probeert te exploiteren, echter zonder veel succes. Zijn productie als kunstschilder komt daarna pas goed op gang. Hij woont enkele jaren in Warmond en tussen 1660 en 1670 in Haarlem. Hij specialiseert zich in zeden- en genreschilderijen. Kenmerkend voor zijn werk, waarin het dagelijkse leven van de gewone man centraal staat, is het invoelbare psychologisch inzicht in de menselijke natuur in combinatie met gevoel voor humor en overvloedig kleurgebruik. Hij heeft een voorkeur voor dynamische composities, een vrolijke chaos waar de levensvreugde van afspat. Hier komt het spreekwoordelijke 'een huishouden van Jan Steen' vandaan. Terugkomende onderwerpen van zijn oeuvre zijn in beelden omgezette spreekwoorden, theatrale familietaferelen vol van anekdotische details en bruisende herbergscènes. In het schilderij In weelde Siet toe uit 1663 (zie afbeelding) waarschuwt Steen voor de gevolgen van een te luxe en verkwistend leven. Dit moraliserende karakter kenmerkt meerdere van zijn werken en doet denken aan het oeuvre van Pieter Brueghel de Oude.
De in zijn tijd al bewonderde en zeer productieve kunstenaar Jan Steen schilderde ook religieuze, mythologische en historische taferelen, stillevens en (zelf)portretten. Er zijn ongeveer 350 schilderijen bewaard gebleven. Met kunstschilders als Rembrandt, Vermeer en Frans Hals behoort Jan Steen nu wereldwijd tot de bekendste Hollandse meesters uit de stijlperiode van de barok.