El Greco (ca. 1541-1614)

Van onze redactie
  

El Greco, bijnaam voor Domenikos Theotokópoulos, geldt als één van de toonaangevende kunstschilders van het maniërisme. Geboren op Kreta, ging hij echter al snel naar Italië. Wanneer is onbekend. Wel is bekend dat hij van 1570 tot 1572 in Rome woonde en werkte. In 1577 haalt de Rooms Katholieke kerk de kunstenaar over in Toledo in Spanje te gaan wonen en werken. Hij blijft daar vervolgens wonen tot zijn dood.

El Greco, Heilige familie, 1594-1604, olieverf op doek, 112 × 105 cm, Hospital de San Juan Bautista, Toledo
El Greco, Heilige familie, 1594-1604, olieverf op doek, 112 × 105 cm, Hospital de San Juan Bautista, Toledo

Tijdens zijn Italiaanse periode wordt hij vooral beïnvloed door Venetiaanse kunstschilders als Titiaan, zijn leermeester in Rome, en Tintoretto en door de schilders van de familie Bassano. Van deze kunstenaars neemt hij het warme en heldere kleurgebruik over. In Spanje krijgt de kunstenaar de bijnaam El Greco, wat een verbastering is van het Italiaanse 'Il Greco', dat 'De Griek' betekent. Kenmerkend voor het werk dat hij in Spanje maakt, is dat hij de regels van het lineaire perspectief van de renaissance loslaat en kiest voor het maken van niet zo ruimtelijk ogende, veelal rijkelijk gevulde composities, waarin tientallen figuren tegelijk worden opgevoerd.
De maniëristische langgerektheid van de door hem afgebeelde figuren is kenmerkend voor zijn werk in combinatie met enigszins vervaagde vormbegrenzingen, hetgeen nogal ongebruikelijk was in zijn tijd. Fel kleurcontrast en de gepassioneerdheid van gebaren en gezichtsuitdrukkingen is eveneens typerend voor zijn werk. Aan het eind van de jaren zeventig van de zestiende eeuw krijgt El Greco belangrijke opdrachten voor kerkgebouwen in Toledo. Hij schildert onder meer altaarstukken voor de kerk San Domingo el Antiguo en schildert het beroemde Begrafenis van graaf Orgaz uit 1586-88 voor de kerk Santo Tomé, een goed voorbeeld van de eerdergenoemde massacompositie. In de jaren negentig maken de massacomposities plaats voor intiemere tafereeltjes, thematisch komt nu het lijden van christus en de mensheid centraal te staan in zijn werk. Gebaren en gezichtsuitdrukkingen nemen nu haast extatische vormen aan. In deze periode wordt zijn kleurgebruik een stuk somberder. Na 1600 tot aan zijn dood in Toledo in 1614 wordt het kleurgebruik weer helderder en de meestal religieuze onderwerpskeuze een stuk opgeruimder. Na zijn dood raakt El Greco en zijn werk in de vergetelheid, maar vanwege zijn persoonlijke bijna expressionistische vorm- en kleurgebruik komt het vanaf het einde van de negentiende eeuw en in de periode van de moderne kunst weer in de belangstelling te staan bij kunstenaars zoals Picasso en Jackson Pollock.